حضرت باقر عليه السلام فرمود: به خدا سوگند هيچ بنده اى در دعا پافشارى و اصرار به درگاه خداى عزوجل نكند جز اينكه حاجتش را برآورد. اصول كافى جلد 4 صفحه  224

حضرت باقر عليه السلام فرمود: نه به خدا سوگند هيچ بنده اى به درگاه خداى عزوجل اصرار نورزد جز اينكه خداوند دعايش را مستجاب كند. اصول كافى جلد 4 صفحه  224

حضرت باقر (ع ) فرمود: به حقيقت و راستى كه خدا مردى بيابانى را با دو كلمه كه با آنها بدرگاه خداوند دعا كرد آمرزيد (و آن دو كلمه اين بود كه ) گفت : ((اللهم ان تعذبنى فاءهل لذلك انا، و ان تغفر لى فاءهل لذلك انت )) (يعنى بار خدايا اگر مرا عذاب فرمائى پس من سزاوار آنم ، و اگر بيامرزى پس تو شايسته آنى ) پس خداوند او را آمرزيد.اصول كافى جلد 4 صفحه  371

حضرت باقر عليه السلام فرمود: رسول خدا (ص ) فرموده : اى گروه قرآن خوانان از خداى عزوجل بپرهيزيد در آنچه از كتاب خود بشما داده است زيرا كه من مسؤ لم و شما هم مسئول هستيد، من از رساندن و تبليغ رسالت مسئولم ، و شما از آنچه از قرآن و سنت من در برداريد مسئول هستيد.اصول كافى جلد 4 صفحه  408

حضرت باقر (ع ) مى فرمود: خداى عزوجل آنكس كه ميان جمعى شوخى و خوشمزگى كند دوستش دارد در صورتيكه فحشى نباشد. اصول كافى جلد 4 صفحه  486

امام باقر (ع ) فرمود: هيچ بنده ئى چهل روز ايمانش را بخداى عزّوجلّ خالص نگرداند يا فرمود: هيچ بنده ئى ذكر خدا را چهل روز نيكو انجام ندهد جز آنكه خداى عزّوجلّ او را نسبت بدنيا زاهد سازد و درد و داروى دنيا را باو بنمايد، پس حكمت را دلش ثابت كند و زبانش را بآن گويا سازد سپس تلاوت فرمود: (كسانيكه گوساله پرستيدند، بزودى خشم پروردگارشان با ذلت در زندگى دنيا بآنها برسد، افترا بندانرا اينگونه جزا مى دهيم 152 سوره 7) از اينرو هيچ بدعت گزارى را نبينى ، جز اينكه ذليل است ، و هيچ افترا زننده بخدا و پيغمبر و اهل بيتش صلوات الله عليهم را نبينى جز اينكه ذليل است . اصول كافى جلد 3 صفحه27

امام باقر عليه السلام : از بلاهاى كمرشكن كه پشت انسانرا خم كند همسايه بد است ، اگر خوشرفتارى و كارى نيكى ببيند پنهان كند و اگر بدى از انسان ببيند فاش كند.  اصول كافى جلد 4 صفحه  493

زراره از حضرت باقر (ع ) حديث كند كه فرمود: بگو (دعائى را كه ترجمه اش چنين است ): ((بار خدايا از تو خواهم هر خوبى را كه دانشت آن را فرا گرفته ، و به تو پناه برم از هر بدى كه دانشت آن را احاطه كرده ، بار خدايا از تو خواهم عافيت خود را در همه كارهايم ، و پناه برم به تو از خوارى و رسوائى دنيا و از عذاب آخرت )). اصول كافى جلد 4 صفحه 369

على احمسى از حضرت باقر عليه السلام حديث كند كه فرمود: به خدا سوگند از گناه نجات نيابد (و رها نشود) جز كسى كه بدان اعتراف كند.
گويد: و نيز آن حضرت عليه السلام فرمود: در توبه پشيمانى كافى است . اصول كافى جلد 4 صفحه 157

امام باقر (ع) : در تفسير آيه «و قولوا للناس حسنا» فرموده است: درباره مردم آنرا بگوييد كه دوست داريد مردم در حق شما بگويند.  الحديث جلد 3 صفحه 298

امام باقر عليه السلام فرمود: در رسولخدا صلى اللّه عليه وآله سه چيز بود كه در هيچكس جز او نبود. 1 سايه نداشت (زيرا نور او تحت الشعاع خورشيد نمى گشت ) 2 از راهى نمى گذشت جز آنكه هر كس ‍ بعد از دو روز و سه روز از آنجا مى گذشت بواسطه بوى خوشش ‍ مى فهمید پيغمبر (ص) از آنجا عبور كرده است . 3 از هيچ سنگ و درختى عبور نمى كرد، جز آنكه براى او سجده مى كرد. (و اين سجده به عنوان احترام بوده نه عبادت و معنوى بود نه ظاهرى نظير تسبيح موجودات خدا را).  اصول كافى جلد 2 صفحه 329

امام باقر عليه السلام راجع به اين قول خداى تعالى : ((شما گفتار مختلفى داريد فرمود (درباره امر ولايت ) منصرف شود از آن هر كه بايد منصرف شود 9 سوره 51 )) هر كس از ولايت ( اهل بیت ع ) منصرف شود، از بهشت منصرف گردد.  اصول كافى جلد 2 صفحه 292

امام باقر عليه السلام راجع به قول خداى تعالى : ((طبقه ایرا بعد از طبقه ديگر مرتكب شويد 19 سوره 84 )) فرمود: اى زراره ! مگر اين امت بعد از پيغمبر خود طبقه اى را بعد از طبقه ديگر نسبت بامر فلان و فلان و فلان مرتكب نشد؟ (يعنى اين امت هم قدم خود را جاى قدم امتهاى سابق گذاشت و بعد از پيغمبر خويش خليفه برحق را رها كرد و دنبال گوساله و سامرى و فلان و فلان رفت. )اصول كافى جلد 2 صفحه 281

سالم حناط گويد: به امام باقر عليه السلام عرضكردم : به من خبر دهيد از قول خداى تبارك و تعالى : ((جبرئيل قرآنرا به لغت عربى واضح بر دل تو فرود آورد، تا از بيم دهندگان باشى 194 سوره 26 )) فرمود: آن ولايت اميرالمؤ منين عليه السلام است .  شرح : يعنى قرآن كه براى بشارت و انذار مردم نازل شده است ، جز با ولايت على عليه السلام كه به معنى معرفت و دوستى و پيروى آن حضرتست به نتيجه نرسد، زيرا قرآن كتابيست صامت و آنرا مفسر و مبينى لازمست كه معنى واقعى و حقيقتش را باز گويد و گفتار و رفتارش قرين و همدوش ‍ قرآن باشد و او همان اميرالمؤ منين عليه السلام است كه پيغمبر صلى اللّه عليه وآله او را با قرآن قرين فرموده.   اصول كافى جلد 2 صفحه 276

امام باقر عليه السلام به سلمة بن كهيل و حكم بن عتيبه (كه هر دو زيدى مذهب و ملعون امام بودند) فرمود: بمشرق رويد و بمغرب رويد، علم درستى جز آنچه از ما خانواده تراوش كند، پيدا نكنيد.  اصول كافى جلد 2 صفحه 251

محمد بن مسلم گويد: شنيدم امام باقر عليه السلام مى فرمود: نزد هيچكس از مردم مطلب حق و درستى نيست و هيچيك از مردم به حق قضاوت نكند. جز آنچه از خاندان ما بيرون آيد و هنگامى كه امور مردم متشتت و پراكنده گردد، خطا از آنها و صواب از على عليه السلام است (يعنى وقتى گفتار و عقيده مردم بر خلاف گفتار و عقيده على عليه السلام باشد، همه آنها بر باطل و على بر حق است و پيداست كه فرزندان معصوم على عليه السلام هم مو به مو از پدر خود تبعيت كنند و اين حكم درباره آنها هم جاريست ).  اصول كافى جلد 2 صفحه 250

زراره گويد: خدمت امام باقر عليه السلام بودم كه مردى از اهل كوفه از آنحضرت راجع به قول اميرالمؤ منين عليه السلام : ((هر چه خواهيد از من بپرسيد هر چه از من بپرسيد؛ به شما خبر دهم )) سؤ ال كرد، حضرت فرمود: هيچ كس علمى ندارد جز آنچه از اميرالمؤ منين عليه السلام استفاده شده ، مردم هر كجا خواهند بروند، به خدا علم درست جز اينجا نيست و با دست اشاره به خانه خود كرد (مقصود خانه وحى و نبوت است ، نه خصوص خانه ملكى آنحضرت ). شرح : ابن عبدالبر در كتاب استيعاب خود گويد: هيچكس از صحابه جز على بن ابيطالب نگفت ((هر چه خواهيد از من بپرسيد)) و احمد بن حنبل هم در مسندش اين سخن را از سعيد نقل مى كند.علامه مجلسى (ره ) در اينجا مى گويد: هر كس اين ادعا را كرد رسوا شد، چنانكه موافق و مخالف اعتراف دارند. اصول كافى جلد 2 صفحه 251

سعد اسكاف گويد: خدمت امام باقر عليه السلام رهسپار شدم و مى خواستم اجازه ورود بگيرم كه ديدم جهازهاى شتر در خانه صف كشيده و به رديف است ، ناگاه صداهائى برخاست و سپس مردمى عمامه به سر شبيه سودانيها بيرون آمدند، من خدمت حضرت رسيدم و عرضكردم : قربانت ، امروز به من دير اجازه فرمودى ، و من اشخاصى عمامه به سر ديدم بيرون آمدند كه آنها را نشناختم ، فرمود: ندانستى آنها كيانند؟ عرضكردم : نه ، فرمود: آنها برادران جن شما هستند كه نزد ما مي آيند و حلال و حرام و مسائل دينى خود را از ما ميپرسند.  اصول كافى جلد 2 صفحه 243

امام باقر عليه السلام مردم را در مكه ديد كه چه ميكنند، سپس فرمود: كارهائى است مانند كارهاى جاهليت ، همانا بخدا سوگند كه چنين دستور ندارند، آنچه دستور دارند اينستكه : حج خود را انجام دهند و بنذر خود وفا كنند و نزد ما آيند و ولايت خود را بما خبر دهند و نصرت خويش را بر ما عرضه كنند. مقصود از نذر همان كشتن گوسفند و شتر است و يا نذريكه قبلا كرده كه فلان عبادت را در اوقات حج بجا آورم و يا نذريكه اگر حج گزاردم چنين كنم .  اصول كافى جلد 2 صفحه 239

سدير گويد: زمانيكه امام باقر عليه السلام وارد مسجدالحرام ميشد و من خارج ميشدم ، دست مرا گرفت و رو به كعبه ايستاد و فرمود: اى سدير! همانا مردم ماءمور شدند كه نزد اين سنگها (كعبه ) آيند و گرد آن طواف كنند. سپس نزد ما آيند و ولايت خود را نسبت بما اعلام دارند، و همينست گفته خدا ((همانا من آمرزنده ام آنكه را ايمان آورد و كار شايسته كند و سپس رهبرى شود 82 سوره 20 )) آنگاه با دست به سينه اش اشاره كرد و فرمود: بسوى ولايت ما (رهبرى شود).سپس فرمود: اى سدير: كسانيكه مردم را از دين خدا جلوگير ميشوند بتو مينمايم ، آنگاه به ابوحنيفه و سفيان ثورى كه در آنزمان جلوگير دين خدا بودند و در مسجد حلقه زده بودند، نگريست و فرمود: اينهايند كه بدون هدايت از جانب خدا و سندى آشكار، از دين خدا جلوگيرى مى كنند، همانا اين پليدان اگر در خانه هاى خود نشينند، مردم بگردش افتند و چون كسيرا نيابند كه از خداى تبارك و تعالى و رسولش به آنها خبر دهد، نزد ما آيند، تا ما به آنها از خداى تبارك و تعالى و رسولش خبر دهم . اصول كافى جلد 2 صفحه 239

فضيل گويد: امام باقر (ع) به مردميكه گرد كعبه طواف ميكردند، نگاه كرد و فرمود: در زمان جاهليت اينگونه طواف ميكردند. همانا مردم دستور دارند كه گرد كعبه طواف كنند و سپس سوى ما كوچ كنند و ولايت و دوستى خود را بما اعلام دارند و يارى خود را نسبت بما عرضه كنند، سپس اين آيه را قرائت فرمود: ((دلهاى برخى از مردم را متوجه ما گردان 36 سوره 14)). اصول كافى جلد 2 صفحه 238 ( شرح : از اين روايت فهميده ميشود كه حج كامل و درست آنست كه حاج پس ‍ از پايان مناسك و اعمال حج و در زمان ائمه(ع)بايد خدمت آنها رود و از حلال و حرام و اصول عقايد خود سؤ ال كند و تجديد عهد امر ولايت نمايد وگر نه تنها بجا آوردن صورت اعمال حج بدون ولايت همان حج گزاردن مردم زمان جاهليت است )

كامل تمار گويد : امام باقر (ع) فرمود : (( براستى كه مؤ منان رستگارند 1 سوره 23 )) ميدانى كيانند؟ عرض كردم : شما بهتر مى دانيد، فرمود: براستى كه مؤ منان تسليم شوندگان رستگارند ، تسليم شوندگان همان نجيبانند، پس مؤ من غريب است و خوشا به حال غريبان . ( يعنى چون مؤمن با تسليم كمياب است پس او غريب است ، زيرا هم اُنس ندارد و اُنس تنها با خداست )  اصول كافى جلد 2 صفحه 236

امام باقر عليه السلام درباره قول خداى تبارك و تعالى ((و هر كه كار نيكى انجام دهد، براى او نسبت به آن نيكى افزائيم 22 سوره 42 )) فرمود: انجام دادن كار نيك ، تسليم بودن نسبت به ما، و راست بودن به امام است و اينكه بر ما دروغ نبندد.  اصول كافى جلد 2 صفحه 236 

امام باقر (ع) يا امام صادق (ع) فرمود : دو مرد داخل مسجد شدند كه يكى عابد و ديگرى فاسق باشد، و از مسجد خارج شدند، در حاليكه مرد فاسق صديق (مؤمن واقعى) شده بود و مرد عابد فاسق شده بود ، و اين براى آن است كه عابد داخل مسجد شد، در حالتي كه به عبادتش ببالد و به آن بنازد و فكرش در آن باره باشد ولى فكر فاسق درباره ندامت و پشيمانى از فسقش ( گناهش ) ‍ باشد و از خداى عزوجل راجع به گناهانى كه كرده آمرزش خواهد.  اصول كافى جلد 3 صفحه 428

امام باقر (ع) فرمود: در كتاب تورات در ضمن مناجات خداى عزوجل با موسى عليه السلام است : كه : اى موسى خشم خود را از كسيكه تو را بر او مسلط ساخته ام بازگير تا خشم خود را از تو باز گيرم .  اصول كافى جلد 3 صفحه 413

روایت شده که حضرت امام محمد باقر (ع) از پدران خود نقل نمود که رسول خدا (ص) میفرمود : مشکل ترین اعمال سه چیز است : معاونت و همراهی با برادران دینی و مال ، عدالت و انصاف با مردم از طرف خود ، در هر حال به یاد خدا بودن ؛ و روایت شده که آن حضرت میفرمود : چیزی با چیزی آمیخته و مخلوط نشد که بهتر باشد از آمیختن حلم و بردباری با علم و دانش.    انوارالبهیه صفحه 141

جاحظ در کتاب البیان و التبیین می نویسد : که محمد بن علی بن الحسین (ع) در دو کلمه تمام مصالح حال دنیا را جمع نمود و فرمود : {{ صلاح الجمیع المعایش و التعاشر ملاء مکیال ثلثان فطنة و ثلث تغافل }} صلاح و نیکویی تمام زندگیها و معاشرتها گنجایش ظرفی است که دو ثلث آن فطانت و زیرکی و یک ثلث آن چشم پوشی و تغافل است.     انوارالبهیه صفحه 141

امام باقر (ع) : کمال انسان ، تمام کمال در سه چیز است : فراگرفتن علم دین و شکیبایی در پیش آمدها و ناگواریها و اندازه نگه داشتن در زندگی.  انوارالبهیه صفحه 143

امام باقر (ع) : کسی را که خداوند موعظه کننده در خود او قرار نداده باشد ؛ موعظه و اندرزهای مردم هیچ سودی برای او نخواهد داشت.    انوارالبهیه صفحه 143

امام باقر (ع) : خدا را نشناخته کسی که نافرمانی او کند و سپس این دو شعر انشاد فرمود و معنی آن این است که : نافرمانی خداوند میکنی و اظهار دوستی با او می نمایی ؛ به جان تو قسم در میان کارها ؛ این کارها تازه و بدیع است ؛ اگر دوستی تو از راه صدق و راستی بود همانا فرمانبرداری او میکردی ؛ زیرا هر دوستی مطیع و فرمانبردار دوست خویش است.   انوارالبهیه صفحه 144

امام باقر (ع) : خواستن از نو دولتی که تازه مالی به چنگ آورده مانند درهمی است که در دهان افعی باشد تو به آن نیازمندی ولی به سبب آن افعی دچار خطر هستی.   انوارالبهیه صفحه 144

امام باقر (ع) : حیا و ایمان با یکرشته به هم متصلند ؛ چون یکی از آن در رفت ، دیگری به همراه او خواهد رفت.    انوارالبهیه صفحه 144

امام باقر (ع) : خلق نیکو و ملایمت طبع به هرکس داده شد ، خیر و راحتی به او داده شده است و در دنیا و آخرت حالش نیکو گردیده است و هرکس از این دو صفت محروم شد ، همان باعث رسیدن به هر بدبختی و بلیه است ؛ مگر کسی را که خداوند محفوظ دارد.  انوارالبهیه صفحه 145

 پند حضرت امام باقر (ع) به جابر : روزى آن حضرت از منزل خارج شد در حالى كه می ‏فرمود : اى جابر! به خداى سوگند شب را اندوهناك و دل آشوب به صبح رساندم. پس عرض كردم : فدايت شوم اندوه و آشوب دلت براى چيست؟ براى اين دنيا ؟ پس فرمود: نه اى جابر، بلكه اندوه نگرانى از آخرت است. اى جابر: هر كه حقيقت خالص ايمان بر دلش وارد شود، از زرق و برق دنيا روى برتابد.
به راستى كه زيبائى دنيا تنها بازى و سرگرمى است و به درستى كه سراى ديگر همان زندگانى [ واقعى ‏] است.اى جابر! به تحقيق نيكو نيست كه مؤمن بر زيبايى اين سراى، دل بندد و اعتماد كند. آگاه باش كه فرزندان دنيا ، اهل خود فراموشى، و بزرگ بينى و نادانيند و فرزندان آخرت همان مؤمنان، عمل‏ كنندگان و دورى گزينندگان از دنيايند، اهل دانش، تيزفهمى و مرد انديشه و عبرت‏ گيرى و جستجوگرى هستند. از ياد خدا دل آزرده نمی ‏شوند. اى جابر آگاه باش! به راستى توانگران [راستين‏] همان پارسايانند. اندكى از دنيا بی ‏نيازشان سازد، خرجشان اندك است، اگر كار نيكوئى را فراموش كردى به يادت آرند و اگر كار نيكوئى را انجام دادى ياريت رسانند، هوس جوييها و لذت‏ طلبی ‏ها را پشت سر اندازند و بندگى پروردگارشان را فراروى خويش نهند، چشم‏ها را به راه نيكو و ولايت دوستان خدا دوزند، پس دوستدارشان شوند و ولايت ايشان را بپذيرند و از ايشان پيروى نمايند.  [اى جابر!] چنان در دنيا سكنى گزين كه گوئى ساعتى در آن هستى و سپس راهى سراى ديگر خواهى شد يا كه گوئى ثروتى است كه به خواب بينى و بدان شاد و مسرور شوى ، چون از خواب برخيزى در كفت چيزى نباشد. من از آن رو برايت مثالى آوردم كه در آن بينديشى و اگر خداى توفيقت داد بدان عمل كنى.
اى جابر! آنچه از دين خدا و حكمتش به تو سپردم محفوظ دار و خويشتن را پند ده و بنگر كه خداى در زندگيت چه جايگاهى دارد پس پيمان بازرسى خداى از تو هنگام بازگشت همان گونه است و بنگر اگر دنيا در نزد تو همان طور بود كه من برايت توصيف كردم پس از آن روى گردان و به سراى ديگر توجّه كن كه موجب خشنودى خداست؛ پس چه بسا حريصى بر كارى از كارهاى دنيا كه به آن برسد و چون به آن دست يابد وبالش شود و سبب بدبختی ‏اش گردد و چه بسا كسى كه بر كارى از كارهاى آخرت اكراه دارد و چون به آن رسد نيك بخت گردد.  تحف العقول-ترجمه حسن زاده، صفحه 507

يك اندرز
 روزى عده‏ اى از شيعيان، در نزد امام باقر عليه السّلام بودند و امام عليه السّلام، آنان را پند می ‏داد و [از گناهان‏] بر حذر می ‏داشت و حال آن كه، آنان غافل بودند و سرگرم خويش ؛ اين مطلب حضرت را خشمگين ساخت، پس كمى سر به زير انداخت آنگاه سرش را بلند كرد و رو به آنان فرمود: به درستى كه اگر گوشه‏ اى از سخن من، در قلب يكى از شما، جاى گرفته بود، همانا جان باخته بود.
هان! اى مجسمه های بی ‏روح و اى مگسهای بی چراغ ! گويا شما، چوب‏هاى تكيه داده شده بر ديوار و بت‏هاى دست ساخت، هستيد. آيا طلا را از سنگ بر نمی ‏گيريد؟، آيا از نور تابان، پرتو نمی ‏گيريد؟ آيا لؤلؤ از دريا به دست نمی ‏آوريد؟ سخن درست را از هر آن كه گفت، بستانيد هر چند خودش، بدان عمل ننمايد. چرا كه خداى می ‏فرمايد: «به سخن گوش فرا می ‏دهند و بهترين آن را پيروى می ‏كنند» [زمر 39، آيه 18].
واى بر تو اى فريفته! آيا كسى را كه به دو [چيز] ناپايدار می ‏دهى و او [چيز] پايدار می ‏بخشدت را شكر نمی ‏گزارى؟ يك درهم از بين می ‏رود و در برابرش ده تا هفتصد درهم كه چندين برابرش است، از جانب بخشنده ‏اى ارجمند، باقى می ‏ماند، خداوند هنگام پاداش، به تو می ‏دهد. اوست كه به تو غذا می ‏دهد و سيرابت می ‏كند و تو را می ‏پوشاند و تندرستت می ‏دارد و تأمينت می ‏كند و از آن كس كه به هراس می ‏اندازدت حفظ می ‏كند و آن كس كه در شب و روز، تو را نگهدارى می ‏كند و هنگام بيچارگى، پاسخت می ‏گويد و در آزمون‏گيرى از تو، خواهان رشد توست؛ گويا تو شب‏هاى گرسنگى و ترست را از ياد برده ‏اى كه او را فراخواندى و او پاسخت داد، با نيكو احسانى كه بر تو نمود، سپاسش را واجب ساخت؛ پس تو او را در ميانه جمعى كه به يادشان بودى فراموش كردى و در آنچه، فرمان داد، به مخالفت برخاستى. واى بر تو! به راستى كه تو دزدى از دزدان گناه هستى. هر زمان كه شهوت يا دست‏يازى به گناه، بر تو پيش آيد، به سويش شتابى و با نابخردى خويش، بدان گناه، پردازى و مرتكبش شوى چنان كه گويى تو در ديد خدا نيستى و يا گويى خدا در كمين تو نيست. اى جوياى بهشت! چقدر خوابت طولانى و مركبت آهسته و همّتت ضعيف و ناتوان است. پس خدا را [شگفتا] از اين خواهنده و درخواست. و اى آتش گريز! چه شتابان مركبت را به سوى دوزخ، می ‏تازانى و چه پرتلاش اسباب فرورفتن در آتش را گرد هم می ‏آورى.
بدين گورها نگاه كنيد كه همانند سطرهايى در پيشگاه خانها رقم خورده ‏اند [و آرميده ‏اند]، خطوط گورهاشان نزديك هم و مزارشان در كنار يك ديگر ولى ديدارشان دور از هم است. آباد نمودند و خراب كردند. [در گرد هم‏] آرام گرفتند و پراكنده گشتند، سكنى گزيدند و بی ‏قرار گرديدند، اقامت گزيدند و راهى شدند؛ پس چه كسى شنيده است نزديكى دور را و دورى نزديك را و بنيانى ويران و آرامى بيمناك و مقيمى بی ‏قرار و ماندگارى راهى شده را جز از اهل قبور؟
اى فرزند سه روزه [دنيا]: روزى كه در آن زاده شدى و روزى كه در گور فرو افتادى و روزى كه از گور به نزد پروردگارت درآيى.
واى چه روز بزرگ [و هولناكى‏] است. اى نيكو قامتان و اى اشتران آرام گرفته در كنار آبشخور! چرا من تن شمايان را آباد و دل‏هايتان را ويران می ‏بينم. هان! به خداى سوگند اگر آنچه را كه بايد ملاقات كنيد، و آنچه را كه به آن باز خواهيد گشت، به چشم ببينيد، بی ‏ترديد خواهيد گفت: «كاش بازگردانده می ‏شديم و [ديگر] آيات پروردگارمان را تكذيب نمی ‏كرديم و از مؤمنان می ‏شديم» [انعام 6، آيه 27].
آن بزرگ گوينده فرمود: « [ولى چنين نيست‏] بلكه آنچه را پيش از اين نهان می ‏داشتند براى آنان آشكار شده است و اگر هم بازگردانده شوند قطعا به آنچه از آن منع شده بودند برمی ‏گردند و آنان دروغ گويند» [انعام 6، آيه 28].   تحف العقول-ترجمه حسن زاده، صفحه 515

سخنان كوتاهى كه از امام باقر عليه السّلام‏ در اين زمينه ‏ها (اخلاق و حكمت و ...) روايت شده است

  1- با منافق به زبانت سازگارى نما و با مؤمن خالصانه دوستى كن و اگر يك يهودى همنشينت شد، به نيكى رفتار كن.

 2- آميختگى هيچ چيزى به چيز ديگر نيكوتر از آميختگى حلم با علم نيست.

 3- تمامى كمال دانش اندوزى در دين و بردبارى بر ناگوارى و اندازه‏ دارى  مخارج زندگى است.

 4- به خداى قسم كه متکبر با رداى [عظمت‏] خدا به جنگ برخاسته است.
 5- روزى امام باقر عليه السّلام به آنان كه در محضرش بودند فرمود: مردانگى چيست؟
آنان هر يك اظهار نظرى كردند؛ آنگاه امام عليه السّلام فرمود: مردانگى آن است كه زياده نخواهى كه خوار گردى و اظهار فقر ننمايى كه تهيدست گردى و بخل نورزى كه دشنام شنوى و نابخردى نكنى كه دشمن يابى ؛ پس آنگاه از امام عليه السّلام پرسيده شد كه چه كسى بر اين كار تواناست؟ پس آن حضرت عليه السّلام فرمود: آن كس كه دوست دارد چون مردمك در چشم و همانند مشك در عطرها و بسان خليفه روزگار شما باشد.

 6- روزى مردى در محضر امام باقر عليه السّلام عرض كرد: «خدايا! ما را از همه مردم بی ‏نياز كن». آنگاه ابو جعفر عليه السّلام فرمود: اين گونه مگوى ولى بگو: «خدايا ما را از مردم بد  بی ‏نياز كن» چرا كه به راستى مؤمن از برادرش بی ‏نياز نمی ‏گردد.

 7- و فرمود قیام به حق کن و از آنچه تو را ثمرى نبخشد دورى گزين و از دشمنت اجتناب كن و از دوستت از هر گروهى كه باشد بر حذر باش مگر از دوست امينى كه از خدا بيم دارد. با بزهكار معاشرت منما و او را بر راز خود، آگاه مساز و در كارت از کسانیکه خدا ترسند، مشورت بخواه.

  8- دوستى بيست ساله [نوعى‏] خويشاوندى است.

  9- اگر بتوانی با هرکه برخورد کردی تو به او لطف و بخشش داشته باشی { و او را مورد احسان خویش قرار دهی } این کار را بکن.

 10- سه كردار هم در دنيا و هم در آخرت، ارزشمند است: از آن كس كه بر تو ستم ورزيده درگذرى و با آن كس كه با تو قطع رابطه كرده، رابطه برقرار كنى و بر آن كه بر تو جهل ورزيده بردبارى نمايى.

 12- هيچ بنده ‏اى از يارى رسانى به برادر مسلمانش و تلاش در برآوردن حاجتش، برآورده شود يا نشود، سرباز نمی ‏زند مگر آن كه گرفتار تلاش براى نياز كسى می ‏شود كه باعث گناه بر او شده و پاداشى هم ندارد و هيچ بنده‏ اى در صرف هزينه در آنچه خشنودى خداست بخل نمی ‏ورزد، مگر آن كه به چندين برابر آن خرج كه موجب خشم خداست گرفتار می ‏آيد.

  13- در هر قضاء الهى، خير و نكويى براى مؤمن باشد.

  14- به راستى كه خداوند پافشارى مردم در خواهش از ديگران را خوش نمی ‏دارد ولى اين پافشارى را در خواهش از او دوست می ‏دارد به درستى كه خداى كه يادش بزرگ است دوست دارد كه از او [چيزى‏] خواسته شود و از آنچه در نزد اوست درخواست گردد.

 15- هرکس در خود واعظ و پند دهنده ای قرار ندهد پند و اندرز مردم او را سودی نبخشد.

 16- هر كس كه ظاهرش از باطنش نيكوتر است، ترازوى [اعمالش‏] سبك می ‏گردد.

 19- دانشمندى كه از دانش او سود برند بهتر از هفتاد هزار عابد است. 

  20 -  شخص عالم نیست مگر وقتی که حسد به مافوق خود نورزد و پائین تر از خود را تحقیر ننماید.

 22- مثل نيازمند شدن به كسى كه تازه به دوران رسيده است همانند سكّه نقره ‏اى در دهان افعى است كه تو بدان [سكه نقره‏] نياز دارى و از آن [افعى‏] در خطرى.

  23- سه صفت است كه صاحب آن صفات هرگز نمی ‏ميرد تا اينكه عذاب و گرفتارى آن صفات را ببيند: ستم، قطع رابطه خويشاوندى و سوگند دروغين كه ستيز با خداست. و بی ‏گمان طاعتى كه پاداشش زودتر از ديگر طاعات می ‏رسد، ارتباط خويشاوندى است و به راستى [اگر چه‏] قومى طغيانگر و گنهكارند ولى صله رحم می ‏كنند پس دارايى ايشان زياد می ‏گردد و توانگر می ‏شوند و همانا سوگند دروغين و قطع ارتباط خويشاوندى شهرها را خالى از سكنه [بی ‏نشاط] می ‏سازد.

 24- هيچ كردارى جز با شناخت و آگاهى، پذيرفته نگردد و هيچ شناختى جز با كردار به دست نيايد و هر آن كه آگاه گرديد، آگاهی ‏اش او را به كردار رهنمون سازد و كسى كه آگاهى ندارد كردارى هم ندارد.

 25- همانا خداوند براى احسان و نكويى، گروهى از بندگانش را برگزيده است، آنان را دوستدار احسان و دوستدار نيكوكارى قرار داده و جويندگان احسان را به سوى آنان راهى نموده و برآوردن نياز ايشان را بر نيكوكاران آسان ساخته همان گونه كه زنده كردن زمين باير و جان دادن بر اهلش را براى باران آسان نموده است و به راستى كه خداوند براى نكويى، دشمنانى از بندگانش قرار داده كه احسان و نيكوكارى را بر ايشان ناپسند و مبغوض ساخته و جويندگان احسان را از رو نمودن به آنان منع كرده و دشمنان احسان را نيز از نيكوكارى منع نموده است همان گونه كه باران را از زمين باير و خشك دور ساخته تا آن زمين و اهلش را نابود كند و آنچه خداوند می ‏بخشد بيشتر است.

 26- مهر قلبى برادرت [نسبت به تو را] با ارزيابى مهر قلبى تو به برادرت بشناس.

  27- ايمان، دوستى و دشمنى است. [دوستى با دوستان خدا و دشمنى با دشمنان خدا].

 28- شيعيان ما نيستند جز آنان كه پرهيزگارى از خداى را در پيش گيرند و فرمانش برند و آنان شناخته نمی ‏شوند جز به فروتنى و خشوع و بازپس دادن امانت و ياد كردن بسيار خداوند و روزه ‏دارى و نمازگزارى و نيكى به پدر و مادر و رسيدگى در كار همسايگان تهيدست و بيچارگان و بدهكاران و يتيمان و راست گفتارى و تلاوت نمودن قرآن و سخن نگفتن با مردم جز به نيكى؛ و شيعيان ما در هر چيزى امين خويشاوندانشان هستند.

 29- چهار چيز نيكو گنجى هستند: مخفى داشتن نياز و پنهان دادن صدقه و نهان نمودن درد و پنهان ساختن گرفتارى.

 30- كسى كه راست گفتار است، پاك كردار شود و كسى كه نيك نيت است روزی ‏اش زیاد گردد و آن كس كه با خانواده ‏اش خوشرفتار است عمرش زیاد شود.

  31- از تنبلى و بی ‏قرارى [بی ‏حوصلگى‏] بپرهيز چرا كه اين دو، كليد هر بدى هستند. كسى كه تنبلى كند حقى را به انجام نرساند و آن كس كه بی ‏قرارى كند بر حق نتواند شكيبايى كند.

 32- هر كه در راه خدا و براى ايمان به خدا، دوستى يابد و براى خشنودى خداوند در دوستى با او پايدارى كند، بی ‏ترديد پرتويى از نور خدا و پناهى از عذاب خدا و دليلى كه در روز رستاخيز كاميابش سازد و بزرگى پايدار و آوازه ‏اى بلند به دست آورد. چرا كه مؤمن از خداوند نه جداست و نه پيوسته. پرسيده شد كه معنى «نه جداست و نه پيوسته» چيست؟ امام عليه السّلام فرمود: كه نه پيوسته به خداست كه خود خدا باشد و نه جداى از اوست كه جز او باشد.

 33- مرد را در گول زدن خويش، همين كافى است كه عيب ديگران را ببيند و عيب خويش را نبيند يا اينكه ديگران را بر چيزى خرده گيرد كه خود توان رهايى از آن عيب را ندارد و يا اينكه همنشين خويش را با سخن گزافه و بی ‏ثمر آزار رساند.

 34- فروتنى آن است كه به نشستن در جايى پايين‏تر از شأنت خشنود باشى و به هر كه رسيد سلام كنى و هر چند كه بر حقّ هستى، ستيزه و جدال را رها سازى.
 35- مؤمن برادر مؤمن است. به او دشنام نمی ‏دهد، از او [چيزى را] مضايقه نمی ‏كند و به او گمان بد نمی ‏برد.

 36- امام باقر عليه السّلام به فرزندش فرمود: خويشتن را براى حقّ شكيبا دار. زيرا هر كه در [پرداخت‏] حقّ، چيزى را مضايقه كند، دو برابر آن را در باطل و نادرست بدهد.

 37- بدخويى نصيب هر كه شد، ايمان از او پوشيده ماند [دور شد].

  38- به راستى خداوند دشنام دهنده بی ‏حيا را دشمن دارد.

  39- همانا خداوند را كيفرهايى در دل و تن است: تنگدستى در زندگى و سست انگارى در عبادت؛ و هيچ بنده ‏اى به كيفرى سخت‏ تر از سنگدلى گرفتار نيامده است.

 40- چون روز رستاخيز شود ندا دهنده‏ اى فرياد برآورد: كجايند بردباران؟ پس گروهى از مردم بايستند پس آنگاه ندا دهنده ‏اى ندا دهد: كجايند تحمل ‏كنندگان؟ پس گروهى از مردم به پا خيزند. عرض كردم [راوى‏]: فدايت گردم بردباران و تحمل‏ كنندگان چه كسانى هستند؟ پس امام عليه السّلام فرمود: بردباران بر انجام واجبات و تحمل‏ كنندگان بر دورى از گناهان.

 41- خداوند می ‏فرمايد: اى فرزند آدم! از آنچه بر تو حرام كردم دورى گزين تا از پارساترين مردم باشى.

 42- برترين عبادت پاكدارى { عفت } شكم و عورت است.

 43- چهره شاداب و خوشرويى مهر آور و نزديك ‏كننده به خداست و چهره گرفته و بدرويى دشمنی ‏آور و دوركننده از خداست.

 44- دستاويز و وسيله ‏اى براى من كه نزديكتر به او باشد به سوى آنچه او دوست می ‏دارد، از پيشينه دست احسان نيست كه دست ديگرش دنبال آن آيد تا آن را نگه دارد و پرورش دهد؛ زيرا دريغ كردن دستهاى آينده مايه قطع سپاسگزارى دستهاى نخستين است ولى دلم به من اجازه ردّ نيازمنديهاى نخستين را به من نمی‏دهد.

46- به راستى كه اين دنيا را نيكوكار و بزهكار به دست آورند ولى همانا خداوند اين دين را جز به بندگان ويژه ‏اش ندهد. 

 48- هر كه بابى از هدايت را [به ديگران‏] بياموزد همانند پاداش عمل‏كننده بدان كردار، پاداش برد و از پاداش آنان چيزى كم نمی ‏گردد [هم آموزنده و هم عمل‏ كننده پاداش كامل می ‏گيرند] و هر كه بابى از گمراهى را [به ديگران‏] بياموزد بار گران گناه را همچون گناهكار بر دوش كشد و از بار گناهشان چيزى كم نمی ‏گردد.

 50- دانشمند را سزاست كه چون چيزى از او پرسيده شود و او جوابش را نداند، بگويد خدا داناتر است و گفتن چنين سخنى بر غير دانشمند سزا نيست و در روايتى ديگر آمده كه بگويد: نمی ‏دانم تا اينكه در دل پرسنده ترديدى نيندازد.

 52- آيا شما را از چيزى با خبر نكنم كه چون بدان عمل كنيد. سلطان و شيطان از شما دور شوند؟ پس ابو حمزه عرض كرد: بله! آن را بفرماييد تا بدان عمل كنيم. پس امام عليه السّلام فرمود: بر شماست كه روز را با صدقه آغاز نماييد؛ چرا كه صدقه شيطان را رو سياه كند و در آن روز، خشم‏گيرى سلطان ستم پيشه را بر شما بی ‏اثر می ‏كند و بر شماست دوستى در راه خدا و مهرجويى و هميارى در انجام كردار نيك؛ زيرا اين كار سلطان و شيطان را ريشه كن نمايد و در آمرزش خواهى پافشارى كنيد، چرا كه اين كار گناهان را پاك كند.

 53- به درستى اين زبان كليد هر نيك و بد است؛ پس مؤمن را سزاست كه همان طور كه بر سيم و زرش قفل می ‏زند بر زبانش نيز قفل زند؛ زيرا پيامبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرمود:
رحمت خداى بر مؤمنى باد كه زبانش را از هر ناپسندى باز دارد چرا كه اين نگه داشتن زبان { از معصیت } ، صدقه مؤمن بر خويشتن است. آنگاه امام باقر عليه السّلام فرمود: هر كه زبانش را فرو نبندد از گناهان به دور نباشد.

 55- به راستى افسوس خورنده ‏ترين مردم در قیامت، بنده‏ اى است كه عدالت را توصيف كند و آنگاه خود در حقّ ديگرى بر خلاف عدالت عمل نمايد.

 56- بر شماست به پرهيزگارى و تلاش و راست گفتارى و بازپس دادن امانت به آن كس كه به شما اعتماد نموده خواه آن كس نيكوكار باشد يا بزهكار. چنانچه قاتل على بن ابى طالب امانتى به من سپارد. بی ‏گمان آن را بازپس خواهم داد.

 57- ارتباط خويشاوندى، كردارها را پاكيزه دارد و دارايى را فزون كند و گرفتارى را دور سازد و حساب [روز جزا] را آسان نمايد و مرگ را عقب اندازد.

 58- اى مردم! به راستى شما در اين دنيا در تيررس تيرهاى مرگ هستيد.
هيچ كس از شما روزى از زندگی ‏اش را پشت سر ننهد. جز آن كه روزى ديگر از عمرش سپرى گردد. پس كدامين لقمه گلوگير نيست يا كدام آشاميدنى راه گلو را نگيرد. از اين منزلگه كوچ، سراى پيش روى خود را آباد كنيد؛ چرا كه امروز غنيمت است و فردا را ندانى از آن كيست؟ اهل دنيا مسافرانى هستند كه بار و بنديل خود را در سرايى دگر [آخرت‏] باز كنند. ريشه‏ ها [پيشينيان‏] نابود شدند و ما شاخه‏ هاى آنهاييم. چون ريشه رود، شاخه چسان بماند؟ { چگونه شاخه بدون ریشه دوام خواهد داشت } كجايند آنان كه از شما بيشتر زيستند و بلند آرزوتر بودند؟ اى فرزند آدم! آنچه را كه توان دور ساختنش را ندارى تو را پيش آمد و آنچه كه بازنگردد از دستت رفت؛ پس زندگى زودگذر را زندگى نخوان، چه چيزى عايد تو شود جز خوشى ‏اى كه به مرگت كشاند و اجلت را نزديك سازد؟! پس گويى تو دوستى از دست رفته و سايه ‏اى از بين رفته گشته ‏اى. پس می ‏بايست خويش را دريابى و جز آن را وانهى و از خداى ياری ‏جويى تا ياريت نمايد.

 59- هر كه آن گونه نيكى كند كه با او كرده‏ اند تنها جبران نموده و آن كه دو چندان جبران كند سپاسمندى نموده و آن كس كه سپاس دارد، بزرگوار است و آن كه بداند هر چه كرده بر خودش كرده انتظار سپاس مردم را نكشد و فزون شدن مهر مردم را نخواهد. پس از ديگرى نخواه كه در آنچه براى خود كرده ‏اى و آبرويت را بدان حفظ نموده ‏اى، تو را سپاس گزارد و آگاه باش كه نيازمند با خواهش كردن از تو، آبرويش را نگه نمی ‏دارد پس تو آبرويت را با نيكى نمودن به او نگهدار.

  60- به راستى خداوند به بنده مؤمن با بلا و سختى، لطف نمايد همان طور كه مسافر خانواده ‏اش را با سوغاتى مورد لطف قرار دهد.و خدا بنده مؤمن را از دنيا پرهيز دهد همان طور كه طبيب بيمار را پرهيز دهد.

 61- همانا خداوند دنيا را به دوست و دشمن بدهد ولى دينش را جز به دوستدارش ندهد.

 62- به راستى شيعيان على عليه السّلام آنهايند كه در راه ولايت ما نسبت به يك ديگر فداكارى می ‏كنند و در دوستى ما به يك ديگر مهر می ‏ورزند و براى برپادارى امر ما به ديدار هم می ‏روند؛ آنان كه چون خشم گيرند ستم نورزند و چون خشنود گردند زياده روى ننمايند؛ بركت همسايگان و آسودگى همنشينانند.

 63- تنبلى به دين و دنيا آسيب زند.

 64- اگر گدا می ‏دانست كه در گدايى چه [ذلّتى‏] نهفته است هرگز كسى از ديگرى گدايى نمی ‏كرد و اگر آن كسى كه از او چيزى خواسته شده می ‏دانست كه در برآورده نكردن خواهش چه [بدی ‏اى‏] وجود دارد هرگز كسى از { کمک } به ديگرى مضايقه نمی ‏كرد.

 65- همانا خداوند را بندگانى باشد كه با خوشبختى و توانگرى زندگى می ‏كنند و مردمان در سايه ايشان [به نيكى‏] زندگى می ‏كنند و آنان در ميان بندگان چون بارانند و خداوند را بندگانى باشد نفرين شده و بی ‏خير كه نه خودشان زندگى می ‏كنند و نه مردم در سايه آنان [به نيكى‏] زندگى می ‏كنند و آنان در ميان بندگان چون ملخى هستند كه بر چيزى نمی ‏افتند مگر آن كه تار و مارش می ‏كنند.

 66- با مردم به نيكوترين سخنى كه دوست داريد آنان به شما بگويند، سخن گوييد. زيرا خداوند از نفرين‏ كننده دشنام پيشه طعنه زننده بر مؤمنين و دشنام گوى بی ‏آبرو و گداى سمج نفرت دارد و با حياى صبر پيشه پاكدامن پرهيزگار را دوست دارد.

 67- به راستى خداوند افشای سلام را دوست میدارد.

تحف العقول صفحه 518 الی 537 

  خصال صدوق - هشام بن معاذ گفت من همنشين عمر بن عبد العزيز بودم وقتى داخل مدينه شد. منادى او فرياد زد هر كس طلبى دارد يا به او ستم شده بيايد به در خانه ما. امام باقر (ع) آمد. غلام عمر بن عبد العزيز بنام مزاحم اطلاع داد كه محمد بن على (حضرت باقر) بر درب خانه است. گفت بگو بيايد ... امام باقر (ع) وارد شد عمر بن عبد العزيز چشمان خود را از اشك پاك ميكرد.
حضرت باقر فرمود براى چه گريه ميكنى عمر؟ هشام در پاسخ گفت فلان و فلان مطلب موجب گريه ‏اش شده يا ابن رسول اللَّه، حضرت باقر فرمود: عمر، دنيا بازارى است از بازارها بعضى خارج شدند از اين بازار با نفع و سود و بعضى با زيان و ضرر بسا از اشخاصى كه زيان بردند از همين كارها كه ما در آن هستيم تا بسوى مرگ شتافتند زندگى را بپايان بردند. از دنيا رفتند با سرزنش زيرا وسيله براى آينده آخرت خود در بهشت برنداشتند و مدافعى از ناراحتيهاى جهنم با خود نبردند.
آنچه جمع كرده بودند كسانى بين خود تقسيم كردند كه پاسش را هم نداشتند و رفتند به پيشگاه پروردگارى كه عذر و بهانه از آنها نمی ‏پذيرد. ما بايد توجه به اين اعمال كه موجب رشك و غبطه ما بود بنمائيم و در آن اعمال با آنها موافقت كنيم و از اعمالى كه ميترسيم چه بر سر آنها آورد بپرهيزيم.
در دل خود دو چيز قرار ده. دقت كن هر چه مايلى با تو باشد وقتى به حضور خدا رفتى اكنون جلوتر بفرست و هر چه مايل نيستى به همراهت باشد در پيشگاه پروردگار چيز ديگرى بجاى آن بگير. به دنبال متاعى كه كساد شده و خريدار نداشته نسبت به گذشتگان و تو مايلى از تو بگذرد مرو- عمر، درها را باز بگذار و حاجب و دربانان را سخت‏گير قرار مده بداد مظلوم برس و حق مردم را بده.
سپس فرمود سه چيز است كه در هر شخصى باشد ايمان بخدا را كامل نموده، عمر بن عبد العزيز از شنيدن اين سخن روى دو زانوى خود نشست و گفت آنها چه هستند اى خاندان پيامبر. امام عليه السلام فرمود بسيار خوب عمر: 1- كسى كه وقتى خشنود است اين خشنودى او را داخل كار باطل نكند. 2- وقتى خشم گرفت خشمش او را از حق خارج ننمايد. 3- و كسى كه وقتى قدرت يافت بيشتر از حق خود برندارد. عمر بن عبد العزيز دوات و كاغذى خواست و نوشت : بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ اين سند رد عمر بن عبد العزيز است حق محمد بن على را بنام فدك.  بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 162

  امالى - جابر گفت خدمت حضرت باقر (ع) با چند نفر پس از انجام مراسم حج رسيديم خواستيم از آقا وداع كنيم. عرضكرديم ما را سفارشى بفرما يا ابن رسول الله فرمود بايد قوى شما به ضعيف كمك كند و غنى و ثروتمند شما به مستمند رحم نمايد. بايد شخص خيرخواه برادرش باشد همان طورى كه خيرخواه خويش است اسرار ما را پنهان بداريد. مردم را بر شانه ما سوار نكنيد. دستورات ما كه به شما ميرسد ملاحظه كنيد اگر موافق قرآن بود آن را بكار بنديد ؛ اگر موافق نبود رد كنيد. اگر بر شما مشتبه شد توقف نمائيد در مورد آن و برگردانيد به ما تا براى شما توضيح بدهيم مطالبى را كه براى ما توضيح داده شد. وقتى اين سفارش ما را بكار بنديد نياز بشخص ديگرى نداريد هر مرده ‏اى كه از شما بميرد قبل از قيام قائم ما شهيد است و اگر قائم ما را درك كند و در خدمت او كشته شود پاداش دو شهيد دارد و هر كه در مقابل او با دشمنان ما پيكار كند پاداش بيست شهيد را دارد.    بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 163 

 امالى - جابر بن يزيد جعفى گفت هجده سال به خدمتكارى امام و مولايم حضرت باقر اشتغال داشتم وقتى خواستم از خدمت آن جناب خارج شوم وداع كرده گفتم مرا بهره ‏اى برسان ؛ مولايم فرمود جابر پس از هجده سال (باز هم برايت چيزى بگويم) گفتم آرى شما درياى خشك ناشدنى و ژرف و بی ‏پايان هستيد فرمود: جابر سلام مرا به شيعيانم برسان به آنها بگو بين ما و خدا خويشاوندى نيست و نميتوان‏ مقرب درگاه او شد مگر به اطاعت جابر هر كه مطيع خدا باشد و دوستدار ما ولى ما است و هر كه معصيت خدا را كند دوستى ما به او نفعى نمی ‏بخشد.
جابر چه كسى از خدا چيزى خواسته و به او نداده يا بر او توكل نموده و خدا رهايش كرده يا به او اطمينان نموده و خدا نجاتش نداده؟
جابر دنيا را در نظر خود مانند منزلى قرار ده كه ميخواهى از آنجا كوچ كنى مگر دنيا مانند مركبى نيست كه در خواب سوار آن شده ‏اى و يك مرتبه بيدار ميشوى می ‏بينى در رختخواب خود هستى بی ‏آنكه سوار چيزى باشى و هيچ كس به آن اهميتى نمي دهد. يا چون جامه ‏اى كه پوشيده ‏اى يا همچون زنى كه با او همبستر شده ‏اى (لذت زودگذر دارد).
جابر دنيا در نظر خردمندان مانند حركت سايه است كلمه لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ موجب عزت معتقدين است و نماز خانه اخلاص و پاك شدن از كبر است و زكات موجب افزايش روزى و روزه و حج، دلها را تسكين ميدهد قصاص و حدود موجب حفظ خون مردم می ‏شود. حسب ما خانواده نظام دين است خداوند ما و شما را از كسانى قرار دهد كه در پنهانى از خدا ميترسند و از روز قيامت هراس دارند.   بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 163 

 معانى الاخبار- سعد اسكاف از حضرت باقر (ع) نقل كرد كه فرمود سه چيز موجب افزايش درجه است و سه چيز كفاره گناهان است و سه چيز موجب هلاكت و سه چيز نجات ‏بخش است اما آنها كه موجب افزايش درجات می ‏شود افشاى سلام و اطعام طعام و نماز خواندن در شب كه مردم خوابند ؛ اما آنها كه كفاره است شاداب وضو گرفتن در سحرگاه هاى سرد. رفتن به جماعت در شب و روز و توجه به نمازها اما آن سه چيز كه هلاك‏ كننده است حرصى كه بآن پاسخ مثبت دهى «شح مطاع را صدوق علیه الرحمه از حضرت صادق (ع) روایت میکند یعنی بدگمانی به خدا » و هواى نفس كه پيروش باشى و خودپسندى. اما نجات ‏بخش‏ها ترس از خدا در پنهان و آشكار و ميانه ‏روى در ثروت و فقر. و سخن عدل و درست در هنگام خشنودى و خشم.    بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 164  

  محاسن- حضرت باقر (ع) فرمود شگفتى واقعا از كسى است كه شك در قدرت خدا دارد با اينكه مشاهده ميكند خلق خدا را و شگفتى واقعا از كسى است كه آينده قيامت را تكذيب ميكند با اينكه به وجود آمدن اول را می ‏بيند. تعجب از كسى است كه قيامت و آخرت را قبول دارد اما عمل براى دنياى فريبنده ميكند و تعجب واقعا از كسى است كه در راه رفتن كبر و فخر دارد با اينكه از نطفه خلق شده و مردار خواهد شد و او در بين دو حالت است و نميداند چه معامله با او خواهد شد.  بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 164  

  ابو النعمان عجلى گفت حضرت باقر (ع) فرمود يا ابا النعمان، مبادا بر ما دروغى را اثبات كنى كه از دين حنيف خارج خواهى شد. ابا النعمان مبادا به وسيله ما از مردم وابكشى كه خداوند باين كار جز افزايش فقر بتو نميدهد.
ابا النعمان رياست‏ طلب مباش كه عقب م‏يافتى. يا ابا النعمان ترا نگه ميدارند و بازخواست خواهى شد، بی ‏چون و چرا اگر راست بگوئى ما ترا تصديق ميكنيم اگر دروغ بگوئى تكذيبت ميكنيم يا ابا النعمان مبادا مردم ترا در مورد خودت فريب دهند كه كارها مربوط بتو است نه آنها، مبادا روزت را بفلان و فلان بگذرانى كه بهمراه تو كسانى هستند اعمالت را حفظ مينمايند. نيكى كن نديدم چيزى زودتر بانسان برسد و بيشتر در جستجو باشد از نيكى در مقابل خطاى قديم و گذشته.  بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 165   

  كشف الغمه : حجاج بن ارطاة گفت حضرت باقر (ع) فرمود: پسر ارطاة چگونه است مؤاسات شما با يك ديگر. گفتم خوب است فرمود يكى از شما دست خود را در جيب برادرش ميكند و بقدر حاجت خود برميدارد وقتى محتاج باشد؟ گفتم اما اين طور نه. فرمود اگر اين كار را بكنيد نيازمند نخواهيد شد.   بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 165   

 حضرت محمد بن على (ع) فرمود سلاح مردمان پست حرف زشت است.  بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 165   

  در كتاب حلية الاولياء از حضرت باقر (ع) نقل ميكند كه فرمود ايمان در دل ثابت است و يقين در گذر است. يقين به قلب وارد می ‏شود و همچون قطعه ‏اى آهن ميگردد و از آن خارج می ‏شود مانند يك تكه پارچه كهنه می ‏شود. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 165   

 از امام باقر (ع) نقل شده كه فرمود در قلب هر كس مقدارى تکبر داخل شد به همان نسبت از عقلش كاسته می ‏شود چه زياد باشد يا كم.  بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 165   

  منصور گفت از حضرت باقر (ع) شنيدم ميفرمود ثروت و عزت در قلب مؤمن در حركت است وقتى رسيدند به مكانى كه در آن توكل بود آنجا را وطن ميگيرند.  بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 165   

    حضرت باقر (ع) در مورد آيه: أُوْلئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا « فرقان: آيه 76.» فرمود : منظور از غرفه بهشت است به بهشت ميرسند بواسطه صبرى كه بر فتنه ‏هاى دنيا ميكنند. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 165   

  حضرت باقر (ع) در مورد آيه: وَ جَزاهُمْ بِما صَبَرُوا جَنَّةً وَ حَرِيراً « الدهر: آيه 13.» پاداش خداوند به آنها در مقابل صبرشان بهشت و حرير است فرمود بواسطه صبرى كه بر فقر و گرفتاريهاى دنيا كردند. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 166    

  حضرت باقر فرمود: شيعيان ما كسانى هستند كه اطاعت خدا را كنند. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 166    

  حضرت باقر (ع) فرمود: از دشمنى و خصومت بپرهيزيد زيرا خصومت دل را فاسد ميكند و موجب نفاق می ‏شود. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 166    

  محمد بن على بن الحسين (ع) فرمود هر كس به او اخلاق خوش و مدارا داده شود خير و آسايش داده شده و حالش در دنيا و آخرت خوب می ‏شود و هر كس محروم از اخلاق و مدارا باشد اين راهى است به هر شر و بلا جز اينكه خدا نگهدارد. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 166    

  حضرت باقر (ع) فرمود شيعيان ما سه دسته هستند يك دسته مردم را می ‏مكند بوسيله ما و يك دسته همچون آينه هر چه در او نقش می ‏بندد نشان ميدهند (يعنى حفظ اسرار نميكند) يك دسته نيز همچون طلا سرخ اند كه هر چه در آتش بيافتند ارزش بيشتر يافته و مرغوب‏تر ميشوند.  بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 166    

   حضرت باقر (ع) فرمود شديدترين اعمال سه عمل است: ذكر خدا در هر حال. 2- انصاف دادن به مردم از جانب خود. 3- مواسات با برادران.بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 166    

  در كتاب نثر الدرر امام باقر به فرزند خود حضرت صادق (ع) فرموده :
خداوند سه چيز را در سه چيز پنهان نموده: 1- رضاى خود را در اطاعت خويش پنهان كرده پس هيچ طاعتى را کوچک مشمار شايد رضاى خدا در همان باشد. 2- خشم خود را در معصيت مخفى كرده. پس هيچ معصيتى را كوچك مشمار شايد خشم خدا در همان باشد. 3- و دوستان خود را در ميان مردم پنهان كرده. پس هيچ كس را حقير مشمار شايد همان كس ولى خدا باشد. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 166    

 گروهى از بنى هاشم و ديگران خدمت امام باقر (ع) اجتماع كردند فرمود بپرهيزيد از شيعيان آل محمد و فرش وسط باشيد. كه زياده ‏رو و غالى بشما برگردد و عقب مانده نيز بشما برسد.عرض كردند غالى كيست ؟ فرمود كسى كه در باره ما مقامى را معتقد است كه ما خود آن مقام را براى خويش قائل نيستيم، گفتند عقب مانده و تالى كيست. فرمود كسى است كه بدنبال خير و نيكى است اين پی ‏گيرى او موجب افزايش خير برايش می ‏شود. قسم بخدا بين ما و خداوند قرابتى نيست و نه ما بر خدا حجتى داريم و نميتوان بخدا نزديك شد مگر باطاعت. هر كس از شما مطيع خدا باشد و عمل به دستور او بنمايد ولايت ما برايش سودمند است. و هر كه معصيت خدا را نمايد ولايت ما او را سودى نخواهد بخشيد. فرمود واى بر شما مبادا مغرور شويد اين سخن را سه بار تكرار كرد. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 167     

 حضرت باقر (ع) فرمود : گروهى خدا را می ‏پرستند به عنوان سپاس و شكر اين عبادت آزاد مردان است. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 167     

 حضرت باقر (ع)  بفرزند خود فرمود وقتى خدا به تو نعمتى ارزانى داشت بگو الحمد لله و هر گاه چيزى تو را محزون نمود بگو لا حول و لا قوة الا بالله و هر گاه گرفتار تنگدستى شدى بگو: استغفر الله. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 167     

  امام باقر (ع) فرمود خوددارى از بزمين خوردن بهتر از درخواست بر گرداندن بحالت اول است. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 167     

  به امام باقر (ع) عرضكردند چه كس ارزش او از همه مردم بيشتر است فرمود هر كس براى دنيا نسبت بخود ارزش قائل نباشد.  بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 167    

    امام باقر (ع) فرمود: پيروزى در كار خير فضيلت است و بر كار شر زشت است.  بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 167    

امام باقر (ع) فرمود: آنچه مظلوم از دين ظالم ميگيرد بيشتر است از آنچه ظالم از دنياى مظلوم ميگيرد. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 167    

   اعلام الدين حضرت باقر (ع) فرمود به چيزى كه اميدوار نيستى بيشتر اميدوار باش از چيزى كه به آن اميد دارى ؛ حضرت موسى (ع) خارج شد تا آتش‏ گيره تهيه كند برگشت با مقام پيامبرى. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 167    

 امام باقر (ع) به يكى از شيعيان خود فرمود ما نميتوانيم شما را از جانب خدا بی ‏نياز كنيم مگر با ورع و ولايت ما درك نميشود مگر با عمل و افسرده ‏ترين مردم در روز قيامت كسى است كه عدل و دادگرى را تعريف كند و خود ستمگرى پيش بگيرد. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 168     

  امام باقر (ع) فرمود هر گاه خداوند تعالى حُسن نيت را در كسى ببيند او را در پناه عصمت قرار ميدهد. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 168     

  امام باقر (ع) فرمود توقف در موقع شبهه بهتر از وارد شدن در هلاكت است و ترك نمودن حديثى كه روايت نكرده‏ اى بهتر است از روايت حديثى كه وارد به آن نيستى هر حقى داراى نورى است آنچه مخالف كتاب خدا است واگذاريد، سريعترين خير از نظر ثواب نيكوكارى است و سريعترين كار بد از نظر كيفر ستم است. كفايت ميكند در عيب شخص همين كه توجه به عيب ديگران داشته باشد كه آن عيب را در خود نمی ‏بيند و مردم را سرزنش ميكند بچيزى كه از خود برطرف نمی ‏كند يا سخن در باره چيزى ميگويد كه مربوط به او نيست.   بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 168 

 امام باقر (ع) فرمود : هر كس عمل كند بآنچه ميداند خدا می ‏آموزدش آنچه نميداند. بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 168 

  امام باقر (ع) به يكى از شيعيان خود كه قصد سفر داشت و گفت مرا سفارشى بفرمائيد فرمود: سفرى را از پيش مگير كه بيمناكى، از مركب سوارى خود شب پياده مشو مگر اينكه كفش بپا داشته باشى و در سوراخهاى زمين ادرار مكن و هيچ نوع روئيدنى را مخور و بو نكش مگر وقتى كه بدانى چيست و از مَشك آب كسى نياشام مگر اينكه بدانى چه در آن است. به سفر نرو مگر با كسى كه او را ميشناسى و از كسى كه نمی ‏شناسى بپرهيز.  بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 168 

 به امام باقر (ع) عرضكردند چه كس از همه مردم ارزش بيشتر دارد؟ فرمود كسى كه باكى ندارد دنيا در دست چه كس باشد.  بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 168 

امام باقر (ع) فرمود دانش بياموزيد كه دانش ‏آموزى حسنه است و جستن دانش عبادت است و مذاكره علمى تسبيح خدا است و بحث از دانش جهاد است. و ياد دادن دانش صدقه است. و بخشيدن دانش به اهل آن نزديكى بخدا است. علم ميوه‏ بهشت و ُانس در وحشت و مصاحب در غربت و رفيق در خلوت و راهنما در هنگام خوشى و كمك در گرفتارى و زينت در مقابل دوستان و سلاح در مقابل دشمنان است خداوند بوسيله علم گروهى را رفعت می ‏بخشد و آنها را در كارهاى خير بزرگوار ميكند و براى مردم پيشوا قرار ميدهد كه از كردارشان تقليد ميكنند. و آثار آنها را پيروى مينمايند و بر آنها درود ميفرستد هر تر و خشك ماهي هاى دريا و جنبنده‏ هاى آن و درنده‏ هاى بيابان و چهارپايان صحرا.  بحارالانوار جلد 17 ( جلد 2 ) صفحه 168 

کرامات و مناقب حضرت باقر (ع)

 ابو بصير گويد: خدمت حضرت باقر عليه السّلام رسيدم و عرض كردم: شما ورثه حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله هستيد؟ فرمود: آرى، عرض كردم: رسول خدا وارث همه پيغمبران است و تمام علوم آنها را هم داشت؟ فرمود: آرى، عرض كردم: پس اينك شما قادر هستيد مردگان را زنده كنيد و امراض سخت را شفا دهيد؟.
حضرت باقر عليه السّلام فرمود: آرى به اذن خداوند همه اين كارها را انجام ميدهيم پس از اين فرمود: نزديك من بيا، دست خود را بر صورتم كشيد در اين هنگام آفتاب و آسمان و زمين و خانه‏ ها را ديدم، فرمود: اگر ميل دارى همين گونه باش و مانند مردم در ثواب و عقاب شركت كن، و اگر هم ميل دارى مانند كور زندگى كنيد و روز قيامت بهشت برويد.ابو بصير گويد: عرض كردم: دوست دارم مانند اول باشم، وى گويد: حضرت بار ديگر دست بر چهره ‏ام كشيد مانند اول نابينا شدم، راوى گويد: من اين حديث را خدمت ابن ابى عمير نقل كردم فرمود: من گواهى ميدهم اين حديث راست است‏ همان گونه كه جهنم و بهشت واقعيت دارند.  اعلام الوری صفحه 370

از محمد بن مسلم نقل شده که هرگز مطلبی به ذهنم نرسید مگر اینکه از حضرت باقر (ع) پرسش کردم و سوالات من از آن حضرت بالغ بر سی هزار حدیث شد و از حضرت صادق (ع) شانزده هزار مسئله پرسیدم.  انوارالبهیه صفحه 132

از حضرت باقر (ع) روایت شده که اگر برای علم خود مردمی شایسته و لایق می یافتم ، همانا توحید و اسلام و دین و شرایع را از کلمه صمد آشکار می ساختم ؛ ولی چگونه من چنین اشخاصی را بیابم با اینکه جدم امیرالمومنین (ع) کسی را نیافت که متحمل علم او گردد ، باری حضرت باقر (ع) بسیاری از گنجهای پنهانی از معارف و حقایق احکام الهی و حکمتها و لطائف را هویدا ساخت که بر هیچکس پوشیده نیست مگر آنکه دیده بصیرتش نابینا و قلبش فاسد و ناپاک باشد و همانا به واسطه اظهار علوم بود که آنحضرت شکافنده علم و آشکار کننده دانش نامیده شد.  انوارالبهیه صفحه 133

شیخ مفید گوید : آنقدری که علم دین و آثار مذهب و شریعت و علم قرآن و طریقه دیانت از ابی جعفر باقر (ع) به ظهور رسید ، از هیچ یک از فرزندان حضرت حسن و حسین علیها سلام آشکار نشد و علوم دیانت را باقیماندگان از صحابه و بزرگان تابعین و سران دانشمندان مسلمین از آنحضرت فرا گرفته و روایت نمودند و به دانستن علوم دین در میان اهل فضل مشهور و معروف بود که ضرب المثل گردیده و در وصف او آثار و اشعار ساخته شد و قرطی درباره آنحضرت می گوید :

 یا باقر العلم لاهل التقی     و خیر من لبی علی الاجبل

{ ابن حجر با اینکه ناصبی و دشمن سر سخت اهل بیت است در کتاب صواعق خود درباره امام محمد باقر (ع) می گوید : او است شکافنده علم و جامع آن و آشکار کننده علم و برافرازنده آن ، دلش روشن و علم و عملش درخشنده و تابناک و روحش پاک و خلقش شریف بود ، اوقات خود را به اطاعت خداوند گذرانید و در مقامات عارفین به جائی رسید که زبان توصیف کنندگان از وصفش ناتوان است و او را کلمات بسیاری است در سلوک و معارف که این مختصر را گنجایش نقل آن نیست (( پایان کلام ابن حجر )) " مولف " }  انوار البهیه صفحه 133

مردی نصرانی به حضرت باقر (ع) گفت تو بقر ( گاو ) هستی ؛ فرمود : نه ، من باقرم ؛ گفت تو پسر زن آشپز هستی ؛ فرمود آشپزی حرفه و پیشه او است ( و ننگ و عاری نیست ) گفت تو پسر کنیز سیاه زنگی بذیه بد زبان هستی ؛ فرمود : اگر راست گفتی خداوند او را بیامُرزد و اگر دروغ گفتی خدا تو را بیامُرزد ؛ مرد نصرانی    ( از مشاهده این اخلاق کریمه ) به شرف اسلام مشرف و مسلمان شد.   انوارالبهیه صفحه 141  ،  منتهی الآمال جلد 2 صفحه 678 

حضرت باقر عليه السّلام در ميان مردم به علم و زهد و شرافت و بزرگوارى مشهور و معروف است، در ميان اولاد حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله كسى به پايه او نرسيد، و در علوم قرآن و سنت و احكام و علوم و آداب اخبار و آثار فراوانى از آن بزرگوار رسيده است، بزرگان از صحابه و تابعين خدمت او ميرسيدند و از خرمن فضائل او خوشه‏ چينى ميكردند، حضرت رسول وى را به عنوان «باقر العلوم» { یعنی شکافنده علوم } معرفى كرده بودند.  اعلام الوری صفحه 371

 جابر بن عبد اللَّه انصارى گويد: حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله به من فرمودند: شما مردى از فرزندان حسين را ملاقات خواهى كرد كه نامش محمّد است، وى علم را از هم خواهد شكافت، هر گاه وى را ملاقات كردى سلام مرا به او برسان.   اعلام الوری صفحه 371 

 حضرت صادق عليه السّلام فرمود: جابر بن عبد اللَّه در مسجد حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله مينشست و عمامه سياهى را بر سر و صورتش می ‏بست، و ميگفت: اى باقرِعلم ، مردمان مدينه ميگفتند: جابر هذيان ميگويد، وى اظهار ميداشت نه بخداوند سوگند من هذيان نمي گويم، بلكه از رسول خدا (ص) شنيدم ميفرمود: شما بزودى يكى از فرزندان مرا خواهى ديد كه علم را از هم خواهد شكافت حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله ميفرمود: رخسار او مانند رخسار من است، و نام او هم با من يكى است، من در اثر اين حرف پيغمبر اين مطلب را اظهار ميكنم، امام صادق عليه السّلام فرمود : جابر روزها خدمت امام باقر عليه السّلام ميرفت، اهل مدينه ميگفتند: تعجب از جابر است كه با اين كودك رفت و آمد ميكند، و حال اينكه وى از اصحاب پيغمبر است ؛ حضرت باقر عليه السّلام فرمود: روزى به منزل جابر بن عبد اللَّه رفتم و بر وى سلام‏ كردم، جابر جواب سلام مرا داد و سپس گفت : شما كه هستى؟ اين در موقعى بود كه چشمانش از ديدن محروم گرديده بوده ، گفتم: من محمّد بن علي بن الحسين هستم، گفت:اى پسر نزديك من بيا، من نزديك او رفتم جابر ابتداء دست مرا بوسيد و بعد خواست از پايم ببوسد من جلوگيرى كردم، پس از اين، گفت: اى پسر جدت رسول خدا تو را سلام رسانيد.در اين هنگام حضرت باقر عليه السّلام فرمود: سلام و رحمت بر حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله باد، اكنون بگوئيد: مطلب از چه قرار است؟ فرمود: روزى در خدمت حضرت رسول بودم گفتند: يا جابر شما خواهى ماند تا آنگاه كه مردى از خاندانم را بنام محمّد ملاقات كنى، خداوند به او نور و حكمت عطا خواهد كرد، هنگامى كه او را ديدى سلام مرا به او برسان‏.   اعلام الوری صفحه 371 

عبد اللَّه بن عطاء مكى گويد: من علماء را در خدمت حضرت باقر عليه السّلام خيلى حقير و ناچيز مي ديدم يكى از روزها حكم بن عتيبه را با آن جلالت و بزرگوارى را كه در ميان خويشاوندانش داشت، در خدمت امام باقر عليه السّلام ديدم مانند كودكى كه در نزد معلم بنشيند مشاهده كردم.   اعلام الوری صفحه 372

جابر بن يزيد جعفي هر گاه از حضرت باقر حديثى نقل ميكرد ميگفت: من اين روايت را از وصى اوصياء و وارث انبياء محمّد بن علي بن الحسين عليهم السّلام نقل ميكنم‏.     اعلام الوری صفحه 372 

عبد الرحمن بن حجاج از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه محمّد بن منكدر ميگفت: من گمان نمي كردم علي بن الحسين عليهما السّلام با آن جلالت و فضلى كه داشت فرزندى مانند خودش را به جاى گذارد، تا يكى از روزها فرزندش محمّد را ديدم ، خواستم وى را موعظه كنم، ناگهان او مرا موعظه كرد.
ياران ابن منكدر پرسيدند وى چگونه تو را موعظه كرد؟ گفت: در هواى بسيار گرمى به اطراف مدينه بيرون شدم، در اين هنگام با محمّد بن علي برخورد كردم، وى مرد سمينى بود و بر دو غلامش تكيه داشت، با خود گفتم: يكى از بزرگان قريش در اين وقت روز با اين گرمى در طلب دنيا كوشش ميكند، اينك ميروم و او را پند ميدهم.
نزديك او رفتم و بر وى سلام كردم و جواب شنيدم و از شدت گرما عرق ميريخت گفتم: خداوند تو را عافيت دهد، تو يكى از شيوخ قريش هستى در اين وقت گرما و با اين مزاج باز هم در طلب دنيا كوشش ميكنى؟!، اگر اينك مرگ تو را فرا رسد در اين حال چه كار ميكنى؟
محمّد بن منكدر گويد: وى در اين هنگام دستش را از غلامان رها كرد و بر زمين نشست و فرمود: اگر اكنون مرگ من در رسد مرا در حال طاعت پروردگار خواهد ديد، من با اين زحمت خود زندگى براى اهل بيتم فراهم ميكنم، و دست درازى به طرف تو و امثالت نميكنم، و من ميترسيدم مرگ من در رسد و مرا در حال نافرمانى مشاهده كند، گفتم: خداوند تو را رحمت كند من آمدم تو را موعظه كنم و ليكن در عوض شما مرا موعظه كردى ؛ حضرت فرمود: مردم از اين جهت از ما اكراه دارند كه ميدانند ما خاندان رحمت و شجره نبوت هستيم، منزل ما محل فرود آمدن فرشتگان است، و ما معدن حكمت و جاى نزول وحى ميباشيم.  فرمودند: ما در باره مردم مبتلا هستيم، اگر آنان را به طرف خود دعوت كنيم ما را اجابت نميكنند، و اگر آنان را به حال خود واگذاريم بدون توجه ما هدايت نخواهند شد ؛  فرمود: ما گنجينه علم پروردگاريم و امر پروردگار دست ما قرار دارد، بوسيله ما اسلام آغاز شد و به ما انجام خواهد گرفت و مردم احكام اسلام را از ما آموختند، به خداوندى كه دانه را شكافت و آدميان را آفريد علم خداوند جز نزد ما در جاى ديگرى نيست، و مردم نخواهند علم خدا را درك كنند مگر بوسيله ما.  اعلام الوری صفحه 372  

در جلد یازدهم بحارالانوار نقل میکند روزی گرمی هوای تابستان به کمال شدت خود رسیده بود آفتاب سراسر مدینه و باغات و مزارع را فرا گرفته و شرر بار بر آنها می تابید.در این حال مردی به نام (( محمد بن منکدر )) که خود را از زُهاد و عُباد و تارک دنیا میدانست تصادفا به نواحی بیرون مدینه آمد ، ناگهان چشمش افتاد به مرد فربه و درشت اندامی که معلوم بود در این وقت برای سرکشی و رسیدگی به مزارع خود بیرون آمده و به وسیله فربهی و خستگی به کمک چند نفر که اطرافش هستند و معلوم است کس و کارهای خود او هستند راه می رود. با خود اندیشید این مرد کیست که در این هوای گرم خود را به دنیا مشغول ساخته است ؟! نزدیک تر شد عجب ! این مرد محمد بن علی بن الحسین { امام باقر } (ع) است ؟ ! این مرد شریف دیگر چرا دنیا را پی جویی میکند ؟! حتما لازم شد نصیحتی بکنم و او را از این روش بازدارم. نزدیک آمد و سلام کرد امام نفس زنان و عرق ریزان جواب سلام داد ، آنگاه رهگذر چنین گفت : آیا سزاوار است مرد شریفی مثل شما در طلب دنیا بیرون بیاید آن هم در چنین وقتی و در چنین گرمایی خصوصا با این اندام فربه که حتما باید متحمل رنج فراوان بشوید ؟! چه کسی از مرگ خبر دارد ؟ شاید همین الان مرگ شما رسید اگر در همچو حالی مرگ شما فرا رسید چه وضعی برای شما پدید خواهد آمد آیا این عمل شایسته شماست خیر خیر ، هرگز شایسته شما نیست.امام باقر (ع) دست ها را از دوش کسان خود برداشت و به دیوار تکیه کرد و گفت اگر مرگ من در همین حال برسد و من بمیرم در حال عبادت و اطاعت و انجام وظیفه از دنیا رفته ام زیرا این کار من عین طاعت و بندگی خداست تو خیال کرده ای که عبادت منحصر به ذکر و نماز و دعاست ؛ من زندگی و خرج دارم اگر کاری نکنم و زحمت نکشم باید دست حاجت به سوی تو و امثال تو دراز کنم من در طلب رزق می روم که احتیاج خود را از هرکس و ناکس سلب کنم ؛ ترس از مرگ وقتی است که من در حال معصیت باشم نه در چنین حالی که در حال فرمانبرداری هستم. زاهد : عجب اشتباهی کرده بودم خودم احتیاج کاملی به نصیحت داشته ام.  داستان راستان جلد 1 صفحه 73 ، بحارالانوار ، چاپ کمپانی ، جلد 11 ، حالات امام باقر (ع) صفحه 82

 فضيل از حضرت باقر عليه السّلام روايت كرده كه آن جناب فرمود: اگر ما از نزد خود مطلبى اظهار كنيم گمراه خواهيم شد، همان گونه كه گذشتگان گمراه شدند، و ليكن ما از روى براهين و ادله‏ اى كه خداوند براى پيغمبرش فرستاد حديث ميكنيم ؛ از حضرت باقر عليه السّلام پرسيدند چرا در هنگام القاء حديث سند روايت را ذكر نمی ‏كنيد، فرمود: هر گاه حديثى نقل كنم و سندش را متذكر نشوم، او را از پدرم زين العابدين از حسين بن علي، از على بن ابى طالب، از رسول خدا، از جبرئيل عليهم السّلام از خداوند روايت ميكنم‏.اعلام الوری صفحه 373

 معروف ابن خربوذ گويد: از حضرت باقر عليه السّلام شنيدم ميفرمود: حديث بسيار مشكل و عميق است، جز فرشتگان مقرب و پيغمبران مرسل و بندگان ويژه پروردگار كه در طُرق ايمان آزمايش شده باشند معانى روايات ما را درك نميكنند.     اعلام الوری صفحه 374

 سدير صيرفى گويد: حضرت باقر عليه السّلام ميفرمود: خداوند بندگان خود را مكلف كرده است تا ائمه عليهم السّلام را بشناسند و امور خود را به آنان واگذارند، و در مسائل مختلف به آنان رجوع كنند.   اعلام الوری صفحه 374 

 سورة بن كليب اسدى گويد: حضرت باقر عليه السّلام فرمود: ما گنجور پروردگار در آسمان و زمين هستيم، البته نه خازن نقره و طلا بلكه ما خازن علم خداوند مى باشيم.  اعلام الوری صفحه 374  

شیخ صدوق (ره) روایت کرده از عمر بن شمر گفت سئوال کردم از جابر بن یزید جعفی که برای چه امام محمد باقر (ع) را باقر نامیدند ؟ گفت : به علت آنکه شکافت علم را شکافتنی و آشکار و ظاهر ساخت آنرا ظاهر کردنی.  منتهی الآمال جلد 2 صفحه 672

روایت شده که حضرت باقر (ع) در هر جمعه یک دینار صدقه میداد و می فرمود صدقه در روز جمعه مضاعف میشود.  منتهی الآمال جلد 2 صفحه 675

نقل شده که هرگز از سرای حضرت باقر (ع) در جواب سائل شنیده نمی شد که بگویند یا سائل یعنی از روی خفت و حقارت نام سائل را نمی بردند ؛ و آنحضرت فرموده بود سائلین را به بهترین اسامی ایشان نام ببرید.  منتهی الآمال جلد 2 صفحه 676

در جنات الخلود در ذکر اخلاق حمیده  حضرت باقر (ع) گفته که : اکثر اوقات از خوف الهی گریستی و صدا به گریه بلند کردی و متواضع ترین خلایق بودی و مزارع و املاک و مواشی و مراعی و غلامان بسیار داشتی و خود بر سر املاک خود رفته کار کردی و روزهای گرم غلامانش زیر بغلشان را گرفته و می بردند و آن چه به هم رسانیدی { منظور درآمدها است} را صرف خدا نمودی و سخی ترین مردم بودی و هرکس نزد امام باقر (ع) می آمد ؛ علمش در نزد علم آنحضرت (ع) چون قطره بود در مقابل دریا و چون جد خود امیرالمومنین (ع) چشمه های حکمت از اطرافش جوشیده بود و در نزد جلالت آنحضرت (ع) هر جلیلی صغیر بود.   منتهی الآمال جلد 2 صفحه 676

شیخ مفید از حسن بن کثیر روایت کرده که گفت شکایت کردم به حضرت امام باقر (ع) از حاجت خویشتن و ظلم برادران ؛ آنحضرت فرمود : نکوهیده برادریست آن برادر که در زمان توانگری و ثروت  با تو دوستی و معاشرت داشته باشد و در حالت فقر و فاقه قطع رشته مودت و دوستی و آشنایی کند ؛ آنگاه غلام خویش را فرمان کرد تا کیسه ای که هفتصد درهم داشت بیاورد ؛ {{ فقال (ع) استنفق هذه فاذانفدت فاعلمنی }} و بروایتی (( استعن بهذه علی القوت فاذا فرغت فاعلمنی )) ، یعنی این جمله ( هفتصد دِرهم ) را در مخارج خویش به کار بر و چون به مصرف رسانیدی مرا آگاه کن.   منتهی الآمال جلد 2 صفحه 680