حضرت محمد (ص) : روز غدیر خم برترین عیدهای امت من است و آن روزی است که خداوند بزرگ دستور داد ، آن روز برادرم علی بن ابی طالب را به عنوان پرچمدار ( و فرمانده ) امتم منصوب کنم ، تا بعد از من مردم توسط او هدایت شوند ، و آن روزی است که خداوند در آن روز دین را تکمیل و نعمت را بر امت من تمام کرد و اسلام را به عنوان دین برای آنان پسندید.  امالی شیخ صدوق

زیاد بن محمد گوید : بر امام صادق (ع) وارد شدم و گفتم : آیا مسلمانان عیدی غیر از عید قربان و عید فطر و جمعه دارند ؟ امام (ع) فرمود : آری ، روزی که رسولخدا (ص) امیر مومنان علی (ع) را ( به خلافت و ولایت ) منصوب کرد.  مصباح المتهجد

به امام صادق (ع) گفته شد : آیا مومنان غیر از عید فطر و قربان و جمعه عید دیگری دارند ؟ فرمود : آری ، آنان عید بزرگتر از اینها هم  دارند و آن روزی است که امیرالمومنین علی (ع) در غدیر خم بالا برده شد و رسول خدا (ص) مساله ولایت را بر گردن زنان و مردان قرار داد.  وسائل الشیعه جلد 7 صفحه 325 حدیث 5

امام صادق (ع) : روز غدیر خم عید بزرگ خداست ، خدا پیامبری مبعوث نکرده ، مگر اینکه این روز را عید گرفته و عظمت آنرا شناخته و نام این روز در آسمان ، روز عهد و پیمان  و در زمین ، روز پیمان محکم و حضور همگانی است.  وسائل الشیعه جلد 5 صفحه 224 حدیث 1

حدیث تاریخی غدیر

پیامبر گرامی (ص) ، در سال دهم هجرت به مکه عزیمت فرمودند تا فریضه ی حج بگذارند.این حج ، در آخرین سال عمر پیامبرعزیز ، انجام شد و به همین جهت در تاریخ ، آنرا حجة الوداع می گویند ، یعنی حج بدرود ، حج خداحافظی.

همراهان پیامبر را که به شوق همسفری با آنحضرت و دیدن و فرا گرفتن حجی درست ، به رکابش شتافته بودند ؛ تا 120 هزار نفر نوشته اند . . . .

گروهی نیز در شهر مکه به او پیوستند ، پس از گزاردن حج و به هنگام بازگشت به مدینه روز هیجدهم ماه ذیحجه در (( غدیر خم )) { غدیر خم نام جایی است بین مکه و مدینه } این آیه نازل شد : يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاس . . .  سوره مائده آیه 67 (( ای پیامبر ، برسان آنچه از پروردگارت بر تو فرود آمده است و اگر نرسانی ، رسالت خدای را به جا نیاورده ای و خداوند تو را از - گزند - مردمان در امان میدارد .... ))) بدین ترتیب فرمانی بزرگ از سوی خدا به پیامبر در میرسد.

لبهای کاروانیان به آهستگی نجوا میکند :

- خدا فرمانی داده است....

و همه منتظر فرمان می مانند...

در همین هنگام پیامبر (ص) ، دستور می دهد که همه از حرکت باز گردند و بازماندگان در رسند.

چنین میکنند.. و راهگذرانی بسیار ، به فرمان رسول خدا (ص) ، اینک برای شنودن یک خبر ایستاده اند....و صحرا چنانکه میدانیم و گفتیم : پهنه ی بی آب و تفته ی غدیر خم است.

نمیروز است و هرم آفتاب سوزنده ؛

خبر چیست که پیامبر در این هنگام و هنگامه ، مردم را بر سرپا نگاهداشته است ؟

در این هنگام ؛ بانگ اذان به گوش می رسد ؛ پیامبر (ص) با مردم نماز می گذارد و از باربند شتران ، مکانی برتر ( بلندتر) ساخته میشود.پیامبر (ص) برفراز آن می ایستد.سینه ها نفس ها را دزدیده اند و مردم چون ریگزار صحرا ، خاموش خاموشند و منتظر شنودن خبر.

پیامبر (ص) شروع میکند ، سخنانش چون تراوش ذرات آب که از آبشار در هوا بپراکند ، نرم و نوازشگر است و هرم گرما را می شکند و مردمان تشنه ، زیر آفتاب ، با گوش جان آنرا می نوشند و می نیوشند ؛ پیامبر (ص) پس از ستایش خداوند ، چنین ادامه می دهد :

- من و شما ، هر دوان مسئولیم { مسئولیت پیامبر (ص) ابلاغ رسالت و مسئولیت دیگران ، عمل به دین و ابلاغ به دیگران است } چه می گویید ؟

- گواهیم که ما را تبلیغ کردی و در این راه چه بسیار کوشیدی ، خدا تو را بهترین پاداش دهد !

- آیا به یگانگی خداوند و پیامبری بنده اش محمد (ص) ، گواهی نمی دهید ؟

و به راستینی بهشت و دوزخ و مرگ و رستاخیز و زندگی پس از در گذشتن ؟

- گواهی می دهیم.

- خدایا گواه باش ! و آنگاه روی سوی مردم باز می گوید :

- مردم ! ، من و شما کنار کوثر یکدیگر را خواهیم دید ؛ هوشیار باشید که پس از من با دو {{ گوهر گرانبها }} چگونه خواهید بود ؟

- ای پیامبر خدا ، آن دو گوهر گرانبها ، چیست ؟

کتاب خدا و اهل بیت من. خدا به من خبر داده است که این دو از هم جدا نشوند تا کنار کوثر به من رسند... از آنان پیشی نجویید که هلاک خواهید شد و هم باز پس نمانید که باز موجب هلاکت است.

در این هنگام دست امیرمومنان حضرت علی (ع) را برمی افرازد تا مردم ، همه ، او را ببینند و باز شناسند ، پس آنگاه در همان حال منشور آسمانی جانشینی خود را میخواند :

ایها الناس من اولی الناس بالمومنین من انفسهم.

مردم ! ، چه کسی به مومنان از ایشان سزاوارتر است و بر آنان ولایت و سرپرستی دارد ؟

- خدا و پیامبرش داناترند.

- خدا بر من ولایت دارد و من بر مومنان و من بر گرویدگان از خود ایشان سزاوارترم پس :

من کنت مولاه ، فهذا علی مولاه { طبق روایت احمد بن حنبل - یکی از چهار پیشوای بزرگ اهل تسنن ، پیامبر (ص) این جمله ها را چهار بار تکرار فرمود }

هرکس من ولی و سرپرست اویم ، علی سرپرست و ولی اوست.

خدای من ! دوستانش را دوست بدار و با دشمنانش دشمن باش ! و یاری کن هرکه او را یاری کند و کیفر ده آنرا که با وی بستیزد . . .

هان ! هر حاضری باید به غایبان ابلاغ کند.

هنوز مردم نپراکنده اند که این آیه نازل میشود :

امروز دینتان را کامل و نعمت را بر شما تمام کردم و خرسند شدم که اسلام دین شما باشد ! { سوره مائده آیه 3 : الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا }

پس آنگاه پیامبر (ص) ، فریاد برآورد :

الله اکبر !

دین خدا کامل شد و پروردگار به رسالت من و امامت علی پس از من خشنود گشت.

پس از این مراسم ، مردم به امیر مومنان حضرت علی (ع) شادباش گفتند ؛ از کسانیکه پیشاپیش اصحاب ، به امیرمومنان حضرت علی (ع) تهنیت گفتند ، ابوبکر و عمر بودند که گفتند : بخ بخ لک یا علی ، اصبحت مولای و مولی کل مومن و مومنة ، ای خوشا تو یا علی ، که مولای من و هر مرد و زن با ایمان شده ای.  الغدیر جلد 1 صفحه 9 الی 11

سند حدیث غدیر

این حدیث از جهت سلسله ی راویان ، چندان محکم است که شاید کمتر مانند داشته باشد.

یکصدو ده نفر { الغدیر جلد 1 61 - 14 } از اصحاب پیامبر (ص) که در غدیر حاضر بوده اند ، این حدیث را بی هیچ واسطه ، از پیامبر (ص) نقل کرده اند و هم هشتادو چند نفر از تابعین. { الغدیر جلد 1 صفحه 72 - 62 - تابعین آنانند که خود پیامبر (ص) را ندیده اند اما یک یا چند تن از اصحاب آنحضرت را دیده اند } دانشمندان آگاه و بی غرض ، چه تاریخ نویسان و چه مفسران و دیگرها ، از اهل تسنن ، مساله غدیر را با مدارک زیاد در کتابهای خود آورده اند ، که نام سیصدو پنجاه نفر از آنها در کتاب (( الغدیر )) آمده است.

چه بسیار از دانشمندان بزرگ اسلامی ، در این باره مستقلا کتابی نوشته اند که نام بیست و شش نفر از آنان با ویژگیهای کتابهایشان در (( الغدیر )) فراهم آمده است.

فرهنگ نویسان چون به واژه غدیر یا مولی ، رسیده اند ، داستان غدیر را باز گفته اند. . .

و باری ، کوچکترین تردید و کمترین سایه ی انکار در سند حدیث غدیر وجود ندارد مگر برای آندسته از مردمان که در نور خورشید می ایستند و گرمی آن را بر پوست خود حس میکنند اما باز می گویند نوری و گرمایی نیست.

بررسی کوتاهی در معنای حدیث غدیر

حدیث غدیر ، با نشانه هایی که در خود آن و خارج از آن وجود دارد ؛ چنان چشمگیر است که هر انسان با انصافی را متوجه خود میسازد و از آن به روشنی بر می آید که امیر مومنان حضرت علی (ع) نخستین جانشین پیامبر اسلام بوده است.

اینک به توضیح و گشودن برخی از آن نشانه ها و شواهد می پردازیم :

1- کلمه ی مولا که در این حدیث به چشم میخورد ، از روشنترین کلماتی است که در این زمینه به کار گرفته شده است.

(( مولا )) در این حدیث یعنی کسی که دارای مقام ولایت و امامت و رای و فرمان است و خواسته اش بر همه خواسته ها مقدم ؛ به این دلیل که پیامبرش از جمله ی    {{ من کنت مولاه }} فرمود : {{ ایها الناس من اولی الناس بالمومنین من انفسهم ؟ مردم چه کسی به مومنان از ایشان سزاوارتر است ؟ }}

معنای اولویت پیامبر (ص) آن است که خواسته ی او بر خواسته ی مردم پیشی جوید و هرچه بگوید و انجام دهد ، برای مردم حجت باشد و مردم پیروی کنند و در حقیقت بر مردم ولایت و سرپرستی داشته باشد.حال می گوییم : همان - طور که در جمله ی پیشین ، صحبت از اولویت و ولایت پیامبر (ص) است ؛ در جمله ی بعد هم باید صحبت از ولایت و اولویت به همان معنی باشد تا ارتباط معنوی دو جمله ی پیشین و پسین ، محفوظ بماند.

بدین ترتیب معنای درست و کاملی که از این چند جمله به دست میآید ، این است که پیامبر (ص) فرمود :

آیا من نسبت به شما از خودتان سزاوار نیستم ؛ همه گفتند هستی ؛ آنگاه پیامبر (ص) فرمود : همین سزاواری و اولویت و ولایت که من نسبت به شما دارم علی نیز دارد و پس از من ، او مولای همه ی مسلمانان و جانشین من خواهد بود.

پس ، در این حدیث ، هیچ یک از معانی دیگر (( مولا )) جز همان اولویت و ولایت و امامت ، منظور نیست و معانی دیگر در این مقام ، کاملا بی تناسب است ، توجه به این نکته نیز که : پیامبر اسلام در آن هوای گرم انبوه مردم را سرپا نگه داشت ؛ این حقیقت تاریخی را بیشتر آشکار میکند که موضوع ، اهمیتی ویژه داشته است و گرنه هیچ عاقلی باور نمیکند که پیامبر (ص) مردم را در آن شرائط نگهدارد و منظورش فقط این باشد که یک موضوع جزئی ( مثلا علی دوست من است ) را به مردم یادآوری کند.

2- دلیل دیگر اینکه : پیامبر اسلام (ص) در جمله بعد فرمود : (( خدایا یاری کن آنرا که علی را یاری کند و از رحمت خود دور بدار آنرا که از یاری علی ، خودداری کند.))

پیامبر (ص) میدانست که پس از او ، حضرت علی (ع) باید از نظر ظاهر ، نیرو و ارتش داشته باشد و مردم او را یاری کنند تا اسلام ریشه گیرد ؛ چرا که حکومت اسلام نیاز به فرماندهان عادل و مطاع دارد و لازم است همه ی مردم از جانشین پیامبر فرمانبرداری کنند ؛ از اینرو ، یاوران حضرت علی (ع) را دعا کرد و مخالفان او را نفرین ، تا از این راه نیز به مردم بفهماند مخالفت با حضرت علی (ع) ، موجب غضب خداوند و نفرین پیامبر (ص) است.

3- پیامبر (ص) در پیشانی خطبه فرمود :

آیا به یگانگی خدا و رسالت بنده اش محمد ، گواهی نمی دهید ؟ گفتند می دهیم آنگاه فرمود : ولی و مولای شما کیست و سپس گفت : هرکس من مولای او هستم علی نیز مولای او خواهد بود.

بدیهی است که منظور از ولایت حضرت علی (ع) ، پس از شهادت به یگانگی خدا و رسالت و ولایت پیامبر ، همان امامت است زیرا جز بدینمعنی ، ارتباط جمله ها حفظ نمیشود و میدانیم که پیامبر (ص) از بلیغترین و فصیحترین مردمان بود در گفتار.

4- مردم پس از انجام مراسم ، به امیر مومنان حضرت علی (ع) تهنیت ها گفتند ، آشکار است که این شادباش در صورتی صحیح به نظر میرسد که در آنروز حضرت علی (ع) از سوی خدا و پیامبر (ص) ، به مقامی بلند رسیده باشد ، جز در این صورت ، تهنیت معنا نداشت.

5- آیه ی : يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاس . . .  سوره مائده آیه 67 (( ای پیامبر ، برسان آنچه از پروردگارت بر تو فرود آمده است و اگر نرسانی ، رسالت خدای را به جا نیاورده ای و خداوند تو را از - گزند - مردمان در امان میدارد  ))

به گواهی دانشمندان اهل تسنن ، روز غدیر ، درباره ی مساله جانشینی حضرت علی - که درود خدا بر او - فرود آمده است ( علامه امینی در {{ الغدیر }} سی نفر از مشاهیر اهل تسنن را نام میبرد که همه اعتراف کرده اند این آیه درباره علی (ع) نازل شده است )

برای نمونه ، گفتار مفسر و مورخ بزرگ تسنن : حافظ ابوجعفر محمد بن جریر طبری را میآوریم :

(( . . . بعد از این آیه که در غدیر خم نازل شد ، پیامبر (ص) فرمود : جبرئیل از طرف خدا دستور آورد که در این جایگاه بایستم و به هر سفید و سیاه اعلام کنم که علی فرزند ابوطالب ، برادر من ، وصی من ، جانشین من و امام پس از من است .... الغدیر جلد 1 صفحه 214 بنقل از کتاب الولایة طبری ))

6- اشعار و چکامه های شکوهمند و بلندی که شاعران و ادیبان اعصار از آنروز تا امروز درباره غدیر و جانشینی امیرمومنان حضرت علی (ع) سروده اند ؛ گذشته از اهمیت جنبه ی ادبی ، دلیل محکمی در مساله ی مورد بحث ماست زیرا همه ی آنها خطبه ی غدیر خم را مربوط به ولایت و امامت دانسته اند و شرح داده اند.

شعر و نام این شاعران همه ضبط شده است و آنان که با ادبیات عرب آشنایی دارند میتوانند ، کتاب ارجمند {{ الغدیر }} را ببینند.

در این کتاب بلند ، اشعار و نام بسیاری از شعرایی که در موضوع غدیر شعر سروده اند ، از قرن اول هجری تا قرنهای بعد ، به ترتیب فراهم آمده و حتی نقد و بررسی شده است.

7- پیامبر بزرگ ما (ص) و امامان گرامی (ع) ، روز هیجدهم ذیحجه را ، یکی از عیدهای رسمی مسلمانان اعلام فرموده اند تا مساله غدیر ، هرساله بازگو شود و به دست فراموشی سپرده نگردد.

چنانکه ابوریحان بیرونی دانشمند مشهور ایرانی در قرن پنجم ، در کتاب {{ آثار الباقیه }} و نیز ابن طلحه ی شافعی در کتاب (( مطالب السوول )) روز غدیر را یکی از عیدهای اسلامی نام برده اند.

ابومنصور ثعالبی ، ادیب و دانشمند مشهور هم در کتاب (( ثمار القلوب )) شب غدیر را از شبهای بزرگ اسلامی دانسته است.

8- احتجاج ها : امیر مومنان حضرت علی (ع) و امامان دیگر ، هرگاه به حدیث غدیر احتجاج و در برابر مخالفان بدان استدلال کرده اند ، هیچکس در معنای آن و اینکه مربوط به امامت و جانشینی امیرمومنان حضرت علی (ع) است ؛ اشکالی نکرده و مجاب شده اند { الغدیر جلد 1 صفحه 159 به بعد }

امیرالمومنین (ع) ، یک روز در کوفه خطبه میخواند ، ضمن آن فرمود : به خدایتان سوگند می دهم ، هرکس در غدیر حاضر بود و به گوش خود شنید که پیامبر مرا به جانشینی گزید ، بایستد ، تنها آنانکه به گوش خود از پیامبر شنیده اند ؛ برخیزند نه آنانکه از دیگران شنیده اند و خود در غدیر نبوده اند ، جمعی برخواستند.

احمد حنبل پیشوای بزرگ مذهب حنبلی میگوید : آنان سی نفر بودند که آنروز برخاستند و به شنیدن حدیث غدیر گواهی دادند.

باید دانست که در آن تاریخ بیست و پنج سال از واقعه غدیر گذشته بود و هم برخی از اصحاب پیامبر (ص) در آن روز ، در کوفه نبودند و یا پیش از آن تاریخ درگذشته بودند و نیز برخی به بعضی غرض ها بودند و گواهی ندادند.

راهبر آزادگان حضرت امام حسین (ع) نیز به هنگام سخنرانی در اجتماع اسلامی مکه ، بین هفتصد نفر از پارسایان اصحاب و تابعان پیامبر (ص) { 200 نفر از ایشان از اصحاب بودند } فرمود : (( . . . به خداوندتان سوگند باد ، آیا میدانید که پیامبر در غدیر ، علی (ع) را به خلافت و ولایت برگزید و فرمود ؛ حاضران به غایبان برسانند ؟ )) آن جمع همه گفتند : خدا گواهست که چنین بود . .. { در کتاب ارجمند (( الغدیر )) جلد 1 صفحه - 213 - 159 - 22 - احتجاج در این زمینه آمده است }

******

در پایان این مقال با تقریظی که شیخ محمد دحدوح امام جمعه و پیشوای روحانی اهل تسنن شهر حلب بر کتاب الغدیر نوشته است ؛ سخن را کوتاه می کنیم :

(( . . . کتاب الغدیر ، حقایقی را استوار کرد و در برابر ، خرافه هایی را ریشه کن ساخت ، برخی از چیزها را به ثبوت رسانید که ما نمی دانستم و گفته هایی را باطل کرد که ما بر اثر بی خبری ، قرنها بدانها دل سپرده بودیم.

آری ، از حوادث گذشته به گونه یی برای ما سخن رفته بود که ما می گفتیم ، منشاء آنها را نمی دانیم و در اسرار آنها نیز نمی اندیشیدیم ؛ با آنکه لازم بود از پیشامدها درس می گرفتیم و بنای بلند بررسی قضایای تاریخی را بر پایه ی تحقیق بالا می بردیم . . . ))

چنانکه دیدیم ، تا پیش از کتاب الغدیر این مقدار ، دانش عمومی اهل تسنن میبود از واقعه غدیر ؛ اما هم اکنون و از آن پس که فصل ها و بخش های {{ الغدیر }} منشتر شد ، در برابر ، دریایی جوشان می بینند سرشار از دلیل رسا ، برهان روشن و دانش فروزان ؛ آنچه در {{ الغدیر }} می بینیم یکزبان می گوید : فروغ مهتاب پوشیدنی نیست.    برگرفته از کتاب درسهایی از اصول دین صفحات 386 الی 401

امام رضا (ع) فرمود : پدرم به نقل از پدرش  (امام صادق (ع) ) نقل کرد که فرمود : روز غدیر در آسمان مشهورتر از زمین است.  مصباح المتهجد 

مولا علی (ع) : امروز ( عید غدیر ) روز بس بزرگی است .  در این روز گشایش رسیده و منزلت ( کسانی که شایسته آن بودند ) بلندی گرفت و برهان های خدا روشن شد و از مقام پاک با صراحت سخن گفته شد و امروز روز کامل شدن دین و روز عهد و پیمان است. بحارالانوار جلد 97 صفحه 116

امام صادق (ع) : به خدا قسم اگر مردم فضیلت واقعی (( روز غدیر )) را می شناختند ، فرشتگان روزی ده بار با آنان مصاحفه میکردند و بخششهای خدا به کسی که آن روز را شناخته ، قابل شمارش نیست.  مصباح المتهجد

امام صادق (ع) : روز غدیر خم در میان روزهای عید فطر و قربان و جمعه همانند ماه در میان ستارگان است.  اقبال سید بن طاووس

امام صادق (ع) : هنگامی که روز قیامت برپا شود چهار روز به سرعت به سوی خدا میشتابد همانطور که عروس به حجله اش به سرعت میرود ، روز عید فطر و قربان و جمعه و روز غدیر خم.  اقبال سید بن طاووس

رسول خدا (ص) در روز غدیر فرمود : ای مسلمانان ! حاضران به غایبان برسانند ، کسی را که به من ایمان آورده و مرا تصدیق کرده است ، به ولایت علی سفارش میکنم ، آگاه باشید ولایت علی ، ولایت من است ، و ولایت من ، ولایت خدای من است.این عهد و پیمانی بود از طرف پروردگارم که فرمان داد تا به شما برسانم.  بحارالانوار جلد 37 صفحه 141 حدیث 35

امام صادق (ع) : عید غدیر ، روزی است که رسول خدا (ص) علی (ع) را به عنوان پرچمدار برای مردم برافراشت و فضیلت او را در این روز آشکار کرد و جانشین خود را معرفی کرد ، بعد به عنوان سپاسگذاری از خدای بزرگ آن روز را روزه گرفت و آن روز ، روز روزه داری و عبادت و طعام دادن و به دیدار برادران دینی رفتن است.آنروز روز کسب خشنودی خدای مهربان و به خاک مالیدن بینی شیطان است.  وسائل الشیعه جلد 7 صفحه 328 ، ضمن حدیث 12

مولا علی (ع) ( در خطبه روز عید غدیر ) فرمود : وقتی که به همدیگر رسیدید همراه سلام ، مصاحفه کنید ، و در این روز به یکدیگر هدیه بدهید ، این سخنان را هرکه بود و شنید ، به آن که نبود برساند ، توانگر به سراغ مستمند برود ، و قدرتمند به یاری ضعیف ، پیامبر مرا به این چیزها امر کرده است.  وسائل الشیعه جلد 7 صفحه 327

امام صادق (ع) : عید غدیر ، روز عبادت و نماز و سپاس و ستایش خداست و روز سرور و شادی است به خاطر ولایت ما خاندان که خدا بر شما منت گذارد و من دوست دارم که شما آن روز را روزه بگیرید.  وسائل الشیعه جلد 7 صفحه 328 حدیث 13

حسن بن راشد گوید : به امام صادق (ع) گفتم : آیا مسلمانان به جز آن دو عید ، عید دیگری هم دارند ؟ فرمود : بله ، بزرگترین و بهترین عید . گفتم کدام روز است ؟ فرمود : روزی که امیر مومنان علی (ع) به عنوان پرچمدار مردم منصوب شد.گفتم : فدایت شوم در آن روز سزاوار است ، چه کنیم ؟ فرمود : روزه بگیر و درود بر محمد و آل او بفرست و از ستمگران به آنان برائت بجوی ، زیرا پیامبران به جانشینان دستور می دادند که روزی را که جانشین انتخاب میشود ، عید بگیرند.  مصباح المتهجد

امام صادق (ع) : ارزش عمل ( عبادت ) در روز عید غدیر برابر با هشتاد ماه است ، و شایسته است آن روز ذکر خدا و درود بر پیامبر (ص) زیاد شود ، و مرد بر خانواده خود توسعه دهد.  وسائل الشیعه جلد 7 صفحه 325 حدیث 6

امام هادی (ع) به ابواسحاق فرمود : در روز غدیر پیامبر اکرم (ص) برادرش علی (ع) را بلند کرد و به عنوان پرچمدار ( و فرمانده ) مردم و پیشوای بعد از خودش معرفی کرد.ابواسحاق گفت : عرض کردم ، فدایت شوم راست فرمودی.به خاطر همین به زیارت و دیدار شما آمدم ، گواهی میدهم که شما حجت خدا بر مردم هستی. وسائل الشیعه جلد 7 صفحه 324 حدیث 3

امام صادق (ع) : روزه روز غدیر خم با روزه تمام عمر جهان برابر است.یعنی اگر انسانی همیشه زنده باشد و همه عمر را روزه بگیرد ، ثواب او به اندازه ثواب روزه عید غدیر است.   وسائل الشیعه جلد 7 صفحه 324 حدیث 4

امام رضا (ع) : عید غدیر روز تبریک و تهنیت است.هریک به دیگری تبریک بگوید ، هر وقت مومنی برادرش را ملاقات کرد ، چنین بگوید : ((حمد و ستایش خدایی را که به ما توفیق چنگ زدن به ولایت امیرمومنان مولا علی (ع) را عطا کرد)) آری عید غدیر روز لبخند زدن به چهره مردم با ایمان است.  اقبال الاعمال

ابو سعید گوید : در روز غدیر خم رسول خدا (ص) دستور داد : منادی ندا دهد که : برای نماز جمع شوید.بعد دست علی (ع) را گرفت و بلند کرد و فرمود : خدایا کسی که من مولای اویم پس علی هم مولای اوست ، خدایا دوست بدار کسی را که علی را دوست بدارد و دشمن بدار کسی را که با علی دشمنی کند.  بحارالانوار جلد 37 صفحه 112 حدیث 4

رسول خدا (ص) : کسی که میخواهد زندگی و مرگش همانند من باشد و در بهشت جاودانه ای که پروردگارم به من وعده کرده ، ساکن شود ، ولایت علی بن ابی طالب (ع) را انتخاب کند ، زیرا او هرگز شما را از راه هدایت بیرون نبرده و به گمراهی نمی کشاند.  الغدیر جلد 10 صفحه 278

امام باقر (ع) : اسلام  بر پنج پایه استوار شده است : نماز ، زکات ، روزه ، حج و ولایت و به هیچ چیز به اندازه آنچه در روز غدیر به ولایت تاکید شده ، ندا نشده است.  اصول کافی جلد 2 صفحه 21 حدیث 8

امام کاظم (ع) : ولایت علی (ع) در کتابهای همه پیامبران ثبت شده است و هیچ پیامبری مبعوث نشده ، مگر با میثاق نبوت محمد (ص) و امامت علی (ع).  سفینة البحار جلد 2 صفحه 691

رسول خدا (ص) : ولایت علی بن ابیطالب (ع) ولایت خداست ، دوست داشتن او عبادت خداست ، پیروی کردن او واجب الهی است و دوستان او دوستان خدا و دشمنان او دشمنان خدایند ، جنگ با او ، جنگ با خدا و صلح با او ، صلح با خدای متعال است.  امالی شیخ صدوق

حضرت محمد (ص) : خداوند میفرماید : ولایت علی بن ابی طالب دژ محکم من است ، پس هرکس داخل قلعه من گردد ، از آتش دوزخم محفوظ خواهد ماند.  جامع الاخبار صفحه 52 حدیث 7

رسول خدا (ص) : ای علی من شهر علمم و تو درب آن هستی ، به شهر جز از راه درب آن وارد نشوند ، تو پیشوای امت من و جانشین من در این شهری ، کسی که اطاعت تو کند سعادتمند است ، و کسی که تو را نافرمانی کند ، بدبخت است ، و دوستدار تو سود برده و دشمن تو زیان کرده است.  جامع الاخبار صفحه 52 حدیث 9

امام صادق (ع) : سنگهای زیربنای اسلام سه چیز است : نماز ، زکات و ولایت که هیچ یک از آنها بدون دیگری درست نمیشود.  اصول کافی جلد 2 صفحه 18

 امام باقر (ع) فرمود : چون جبرئيل بر رسول خدا (ص) در حجة ‌‌الوداع  با [ دستور] اعلان امر علي بن ‌ابيطالب (ع) فرود آمد [ و اين آيه را نازل كرد كه ] : « اي پيامبر آن چه از پروردگارت بر تو فرود آمده است [ به مردم ] برسان -تا آخر آيه - سوره مائده آیه 67 » فرمود : پيامبر سه روز [از ابلاغ اين امر الهي] درنگ نمود تا اين كه به جحفه رسيد و در آن جا نيز از بيم مردم دست او [ علي (ع) را به عنوان امام بعد از خود ] بالا نگرفت. چون در جحفه روز غدير در مكاني به نام مهيعه فرود آمد ، [براي اجتماع مردم] ندا در داد : نماز برپا مي‌شود. مردم جمع شدند و پيامبر(ص) فرمود : چه كسي از شما بر شما سزاوارتر است ؟ فرمود : با صداي بلند گفتند : خدا و پيامبرش. براي مرتبه دوم [اين سخن] را فرمود و آنان گفتند: خدا و پيامبرش. در مرتبه سوم نيز [اين سخن] را فرمود و آنان گفتند: خدا و پيامبرش. سپس دست علي(ع) را گرفت و فرمود: كسي كه من مولاي او هستم علي مولاي اوست. خدايا دوست بدار كسي كه او را دوست مي‌دارد و دشمن بدار كسي كه با او دشمني مي‌ورزد، ياري نما كسي كه او را ياري مي‌كند، واگذار كسي را كه به ياري او نشتابد؛ زيرا او از من است و من از او هستم و [منزلت] او در برابر من همانند منزلت هارون نسبت به موسي است، جز آن كه پيامبري بعد از من نيست.  تفسير العياشي جلد 1 صفحه 332

 امام صادق (ع) فرمود : با فرود آمدن ولايت [ دستور اعلان ولايت اميرالمؤمنين (ع) ] رسول خدا (ص) در غدير خم فرمود : به علي (ع) با خطاب اميرالمؤمنين سلام كنيد. گفتند : آيا اين [دستور] از جانب خدا و پيامبرش است ؟ فرمود : آري بحق از جانب خدا و پيامبرش است. سپس فرمود : او امير مؤمنان است ، امام پرهيزگاران و پيشواي پيشاني ‌سپيدان است. روز قيامت خدا او را بر صراط مي‌نشاند و دوستانش را وارد بهشت مي‌كند و دشمنانش را وارد آتش[دوزخ]. و خداوند صاحب عزت و جلال [اين آيه را فرستاد]: « و سوگندها را پس از استواري آنها مشكنيد... _ سوره نحل آیه 91 » تفسير القمي جلد 1  صفحه 389

 اميرالمومنين علي (ع) فرمود : رسول خدا (ص) روز غدير خم [بر سر من] عمامه‌اي ( عمامه به منزلت قدرت و سلطنت {الهی} است ، بحارالانوار جلد 50 صفحه 30 ) نهاد و يك سوی آن را بر شانه‌ام افكند و فرمود: خداوند در روز [غزوه‌هاي] بدر و حنين مرا به فرشتگاني كه عمامه بر سر داشتند ياري نمود و اين عمامه حد فاصل ميان مسلمانان و مشركان است. شرح‌الاخبار في فضائل الائمةالاطهار (ع) جلد1  صفحه 321

 امام باقر (ع) فرمود : خداوند صاحب عزت و جلال ، پيامبرش را به ولايت علي (ع) فرمان داد و بر او [اين آيه را] فرو فرستاد : « جز اين نيست كه ولي شما خدا و پيامبر است - تا آخر آيه سوره مائده آیه 55 » و ولايت صاحبان امر [ائمه اطهار(ع)] را واجب فرمود. مردم نمي‌دانستند كه آن [ولايت] چيست. از اين رو خداوند محمد(ص) را فرمان داد تا ولايت را براي آنان تفسير كند، همان‌گونه كه نماز و زكات و روزه و حج را براي آنان تفسير كرد. چون آن [دستور به اعلام ولايت اميرالمومنين(ع)] از جانب خدا [فرود] آمد، سينه رسول خدا(ص) از آن به تنگ آمد و بيمناك شد كه [مردم] از دين خود برگردند و به تكذيب او بپردازند. پس سينه‌اش به تنگ آمد و به پروردگار عزيز و شكوهمندش بازگشت. و خداوند بر او وحي فرمود: «اي فرستاده، آنچه بر تو نازل شده است [به مردم] برسان و و اگر چنين نكني پيامبري او را نرسانده‌اي و خداوند تو را از [خطرات احتمالي] مردم نگاه مي‌دارد. سوره مائده آیه 67» [و از آن پس، پيامبر(ص)] فرمان خداوند را - كه يادش والاست - اظهار نمود و به [اعلان] ولايت علي (ع) در روز غديرخم قيام فرمود و نداي برپايي نماز را [براي تجمع مردم] سر داد و مردم حاضر را فرمان داد تا [ولايت اميرالمومنين(ع) را] به غايبان برسانند. تفسير الصافي جلد 2  صفحه 52 - 53

 امام صادق (ع) به نقل از پدران گرامي خود فرمود : چون رسول خدا (ص) علي (ع) را در روز غدير خم [به امامت و ولايت] منصوب نمود و فرمود هر كه من مولاي اويم علي مولاي اوست ، و اين رويداد در شهرها منتشر شد ، [مردي به نام] نعمان بن حرث فهري نزد پيامبر(ص) آمد و گفت : تو از جانب خدا ما را دستور دادي كه شهادت دهيم كه خدايي جز خداي يكتا نيست و اين كه تو پيامبر خدا هستي ، و نيز ما را به جهاد و حج و روزه و نماز و زكات فرمان دادي و ما [همه] اينها را از تو پذيرفتيم ، اما تو به اينها بسنده نكردي تا اينكه اين جوان را منصوب [به امامت و ولايت] كردي و گفتي : هر كه من مولاي اويم علي مولاي اوست. [حالا برايم بازگو كه] اين از جانب توست يا فرماني از جانب خداست ؟ فرمود : سوگند به خداي يكتايي كه جز او خدايي نيست، اين از جانب خداست. نعمان بن حرث از آن حضرت روي برگردانيد و گفت: خدايا اگر حقيقتاً اين [امر] از جانب توست، سنگي از آسمان بر ما فرود ببار! [چيزي نگذشت كه] خداوند سنگي بر سرش پرتاب كرد و او را بكشت، و خداي تعالي[اين آيه را] فرو فرستاد: « تقاضاكننده‌اي تقاضاي عذابي را كرد كه تحقق يافت. سوره معارج » تفسير مجمع‌البيان جلد 5  صفحه 352

 اميرالمؤمنين علي (ع) در يكي از خطبه‌هاي خود به نام خطبه‌الوسيله مي‌فرمايد : «رسول خدا (ص) عازم حجة‌الوداع شد ، تا اين كه به غديرخم رسيد. با دستور آن حضرت چيزي همانند منبر [از جهاز شتران] براي وي ساختند. سپس بر فراز آن رفت و دستم را گرفت [و بالا برد] تا بدانجا كه سپيدي زير بازوانش آشكار شد و با صداي بلند در آن اجتماع [عظيم] فرمود : كسي كه من مولاي اويم علي مولاي اوست؛ خدايا دوستدار او را ، دوست بدار و كسي را كه با او دشمني ورزد دشمن بدار. و [بدين گونه] ولايت خدا بر ولايت من و دشمني خدا بر دشمنان من قرار گرفت. و در آن روز خداي صاحب عزت و جلال [اين آيه را] فرو فرستاد : « امروز دينتان را برايتان كامل كردم و نعمتم را بر شما تمام ساختم و اسلام را [به عنوان] دين برايتان پسنديدم. سوره مائده آیه 3» پس ولايت من، كمال دين و خشنودي پروردگار بلند ياد [و مرتبه] ‌قرار گرفت.الكافي جلد 8  صفحه 27

 فرات [كوفي] گويد : از امام صادق (ع) پرسيدم : فدايت شوم ، آيا مسلمانان عيدي برتر از عيد فطر و قربان و روز جمعه و روز عرفه دارند ؟ فرمود: آري [عيدي دارند كه] برتر و بزرگتر و ارجمندترين آنها نزد خداي تعالي است ، و آن روزي است كه خداوند در آن دين را كامل كرد و بر پيامبرش [اين آيه را] فرو فرستاد: « امروز دين شما را كامل كردم و نعمتم را بر شما تمام گردانيدم و اسلام را [به عنوان] دين براي شما پسنديدم. سوره مائده آیه 3 » گفتم: آن چه روزي است؟ فرمود: هر يك از پيامبران بني‌اسرائيل كه مي‌خواست براي جانشين بعد از خود پيمان وصايت و پيشوايي برگيرد، روزي كه بدين كار اقدام مي‌كرد آن را روز عيد قرار مي‌داد، و آن [روز غدير] روزي است كه رسول خدا (ص) علي (ع) را پيشواي مردم قرار داد و درباره وي نازل شد آنچه [در شأن حضرتش] نازل شد و در آن [روز] دين را كامل كرد و نعمت را بر مؤمنان تمام گردانيد... . [فرات] گويد : گفتم : آن روز چه عملي سزاوارتر است كه انجام دهيم ؟ فرمود : آن ، روز عبادت و نماز و شكرگزاري و ستايش خداي تعالي است و [روز] شادماني به نعمت ولايت ماست كه خداوند به شما ارزاني داشته است ، و من دوست مي‌دارم كه آن روز را روزه بگيريد.  تفسير فرات الكوفي  صفحه 118

 عمار بن حريز گويد : روز هجدهم ذيحجه خدمت امام صادق (ع) رسيدم و ملاحظه كردم كه ايشان روزه‌ دار هستند. آن حضرت فرمود : اين روزي بزرگ است كه خداوند حرمت آن را بر مؤمنان بزرگ شمرده ، دين را براي آنان در آن روز كامل و نعمت را بر آنان تمام كرده و عهد و ميثاقي را كه از آنان برگرفته تجديد كرده است. گفته شد : روزه اين روز چه ثوابي دارد ؟ فرمود : آن، روز عيد و شادماني و سرور است و [روز] روزه‌ گرفتن براي شكرگزاري خداي تعالي است و روزه آن با [روزه] شصت ماه از ماههاي حرام برابري مي‌كند... .  مصباح المتهجد و سلاح المتعبد صفحه 680

الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا سوره مائده آیه 3 ( امروز دینتان را برای شما به کمال آوردم ( دینتان را کامل کردم ) و نعمت  خویش  بر شما    تمام کردم و اسلام را  دین شما  انتخاب کردم ) ابن مردویه از ابی سعید خدری مثل روایت قبل را نقل میکند و می گوید آیه الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ نازل شد ، سپس پیامبر (ص) فرمود : بزرگ است خدا بر اکمال دین و اتمام نعمت و بزرگ است خدا که راضی به رسالتم و ولایت علی بن ابیطالب (ع) گردید.  الغدیر جلد 1 صفحه 231

عمار بن حریز گوید : روز هیجدهم ماه ذیحجه خدمت امام صادق (ع) رسیدم و آن حضرت را روزه یافتم ، امام به من فرمود : امروز ، روز بزرگی است ، خداوند به آن عظمت داده و آن روز دین مومنان را کامل ساخت و نعمت را بر آنان تمام نمود و عهد و پیمان قبلی را تجدید کرد. مصباح المتهجد 

اعمال شب و روز غدیر ( برگرفته از کتاب مفاتیح الجنان از تالیفات حاج شیخ عباس قمی ره )

شب هيجدهم شب عيد غدير
و شب با شرافتى است سيد در اقبال دوازده ركعت نماز به يك سلام به كيفيتى مخصوص براى اين شب با دعايى نقل كرده است
روز هيجدهم روز عيد غدير
و عيد الله الأكبر و عيد آل محمد عليهم السلام است و عظيم ‏ترين اعياد است و مبعوث نفرموده حق تعالى پيغمبرى را مگر آنكه عيد كرده است اين روز را و حرمت آن را دانسته است و نامش در آسمان روز عهد معهود است و نامش در زمين روز ميثاق مأخوذ و جمع مشهود است (و روايت است كه: از حضرت صادق عليه السلام پرسيدند كه آيا مسلمانان را عيدى هست غير از جمعه و اضحى و فطر فرمود بلى عيدى هست كه از همه حرمتش بيشتر است
راوى گفت كدام عيد است فرمود كه آن روزى است كه نصب كرد حضرت رسول صلى الله عليه و آله امير المؤمنين عليه السلام را به خلافت خود و فرمود كه هر كه من مولى و آقاى اويم پس على مولى و آقا و پيشواى او است و آن روز هيجدهم ذى الحجه است راوى گفت كه چه كار در آن روز بايد كرد فرمود كه بايد روزه بداريد و عبادت كنيد و محمد و آل محمد عليهم السلام را ياد كنيد و بر ايشان صلوات بفرستيد و وصيت كرد رسول خدا صلى الله عليه و آله امير المؤمنين عليه السلام را كه اين روز را عيد گرداند و هر پيغمبرى وصى خود را وصيت می ‏كرد كه اين روز را عيد گردانند) (و در حديث ابن ابى نصر بزنطى است از حضرت رضا عليه السلام كه فرمود: اى پسر ابى نصر هر كجا كه باشى سعى كن كه روز غدير نزد قبر مطهر حضرت امير المؤمنين عليه السلام حاضر شوى بدرستى كه خدا در اين روز می ‏آمرزد از هر مرد مؤمن و زن مؤمنه گناه شصت ساله ايشان را و در اين روز آزاد می ‏كند از آتش جهنم دو برابر آنچه آزاد كرده است در ماه رمضان و شب قدر و شب فطر و يك درهم كه در اين روز به برادران مؤمن بدهى برابر است با هزار درهم كه در اوقات ديگر بدهى و احسان كن در اين روز به برادران مؤمن خود و شاد گردان هر مرد مؤمن و زن مؤمنه را به خدا قسم كه اگر مردم فضيلت اين روز را بدانند چنانكه بايد هر آينه هر روز ده مرتبه ملائكه با ايشان مصافحه كنند) و بالجمله تعظيم اين روز شريف لازم و اعمال آن چند چيز است  :
اول روزه‏
كه كفاره شصت سال گناه است (و در خبرى است كه: برابر است با روزه عمر دنيا و معادل است با صد حج و صد عمره)
دوم غسل‏
سوم زيارت حضرت امير المؤمنين عليه السلام‏
و سزاوار است كه انسان هر كجا باشد سعى كند كه خود را به قبر مطهر آن حضرت برساند و از براى آن جناب در اين روز سه زيارت مخصوصه نقل شده كه يكى از آنها زيارت معروفه به امين الله است كه از نزديك و دور خوانده می ‏شود و آن از زيارات جامعه مطلقه است نيز و در باب زيارات بيايد إن شاء الله تعالى { هرکه خواهد این زیارت را بخواند در کتاب مفاتیح الجنان در قسمت زیارات آورده شده است }
چهارم بخواند تعويذى را كه سيد در اقبال‏ از حضرت رسول خدا صلى الله عليه و آله روايت كرده
پنجم دو ركعت نماز كند و به سجده رود و صد مرتبه شكر خدا كند پس سر از سجده بردارد و بخواند اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنَّ لَكَ الْحَمْدَ وَحْدَكَ لا شَرِيكَ لَكَ وَ أَنَّكَ وَاحِدٌ أَحَدٌ صَمَدٌ لَمْ تَلِدْ وَ لَمْ تُولَدْ وَ لَمْ يَكُنْ لَكَ كُفُوا أَحَدٌ وَ أَنَّ مُحَمَّدا عَبْدُكَ وَ رَسُولُكَ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَا مَنْ هُوَ كُلَّ يَوْمٍ فِي شَأْنٍ كَمَا كَانَ مِنْ شَأْنِكَ أَنْ تَفَضَّلْتَ عَلَيَّ بِأَنْ جَعَلْتَنِي مِنْ أَهْلِ إِجَابَتِكَ وَ أَهْلِ دِينِكَ وَ أَهْلِ دَعْوَتِكَ وَ وَفَّقْتَنِي  لِذَلِكَ فِي مُبْتَدَإِ خَلْقِي تَفَضُّلا مِنْكَ وَ كَرَما وَ جُودا ثُمَّ أَرْدَفْتَ الْفَضْلَ فَضْلا وَ الْجُودَ جُودا وَ الْكَرَمَ كَرَما رَأْفَةً مِنْكَ وَ رَحْمَةً إِلَى أَنْ جَدَّدْتَ ذَلِكَ الْعَهْدَ لِي تَجْدِيدا بَعْدَ تَجْدِيدِكَ خَلْقِي وَ كُنْتُ نَسْيا مَنْسِيّا نَاسِيا سَاهِيا غَافِلا فَأَتْمَمْتَ نِعْمَتَكَ بِأَنْ ذَكَّرْتَنِي ذَلِكَ وَ مَنَنْتَ بِهِ عَلَيَّ وَ هَدَيْتَنِي لَهُ فَلْيَكُنْ مِنْ شَأْنِكَ يَا إِلَهِي وَ سَيِّدِي وَ مَوْلايَ أَنْ تُتِمَّ لِي ذَلِكَ وَ لا تَسْلُبَنِيهِ حَتَّى تَتَوَفَّانِي عَلَى ذَلِكَ وَ أَنْتَ عَنِّي رَاضٍ فَإِنَّكَ أَحَقُّ الْمُنْعِمِينَ أَنْ تُتِمَّ نِعْمَتَكَ عَلَيَّ اللَّهُمَّ سَمِعْنَا وَ أَطَعْنَا وَ أَجَبْنَا دَاعِيَكَ بِمَنِّكَ فَلَكَ الْحَمْدُ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَ إِلَيْكَ الْمَصِيرُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ وَ بِرَسُولِهِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ صَدَّقْنَا وَ أَجَبْنَا دَاعِيَ اللَّهِ وَ اتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فِي مُوَالاةِ مَوْلانَا وَ مَوْلَى الْمُؤْمِنِينَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَبْدِ اللَّهِ وَ أَخِي رَسُولِهِ وَ الصِّدِّيقِ الْأَكْبَرِ وَ الْحُجَّةِ عَلَى بَرِيَّتِهِ الْمُؤَيِّدِ بِهِ نَبِيَّهُ وَ دِينَهُ الْحَقَّ الْمُبِينَ عَلَما لِدِينِ اللَّهِ وَ خَازِنا لِعِلْمِهِ وَ عَيْبَةَ غَيْبِ اللَّهِ وَ مَوْضِعَ سِرِّ اللَّهِ وَ أَمِينَ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ شَاهِدَهُ فِي بَرِيَّتِهِ اللَّهُمَّ رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَ كَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَ تَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ رَبَّنَا وَ آتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَ لا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ فَإِنَّا يَا رَبَّنَا بِمَنِّكَ وَ لُطْفِكَ أَجَبْنَا دَاعِيَكَ وَ اتَّبَعْنَا الرَّسُولَ وَ صَدَّقْنَاهُ وَ صَدَّقْنَا مَوْلَى الْمُؤْمِنِينَ وَ كَفَرْنَا بِالْجِبْتِ وَ الطَّاغُوتِ فَوَلِّنَا مَا تَوَلَّيْنَا وَ احْشُرْنَا مَعَ أَئِمَّتِنَا فَإِنَّا بِهِمْ مُؤْمِنُونَ مُوقِنُونَ وَ لَهُمْ مُسَلِّمُونَ آمَنَّا بِسِرِّهِمْ وَ عَلانِيَتِهِمْ وَ شَاهِدِهِمْ وَ غَائِبِهِمْ وَ حَيِّهِمْ وَ مَيِّتِهِمْ وَ رَضِينَا بِهِمْ أَئِمَّةً وَ قَادَةً وَ سَادَةً وَ حَسْبُنَا بِهِمْ بَيْنَنَا وَ بَيْنَ اللَّهِ دُونَ خَلْقِهِ لا نَبْتَغِي بِهِمْ بَدَلا وَ لا نَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِمْ وَلِيجَةٍ وَ بَرِئْنَا إِلَى اللَّهِ مِنْ كُلِّ مَنْ نَصَبَ لَهُمْ حَرْبا مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ وَ كَفَرْنَا بِالْجِبْتِ وَ الطَّاغُوتِ وَ الْأَوْثَانِ الْأَرْبَعَةِ وَ أَشْيَاعِهِمْ وَ أَتْبَاعِهِمْ وَ كُلِّ مَنْ وَالاهُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ مِنْ أَوَّلِ الدَّهْرِ إِلَى آخِرِهِ اللَّهُمَّ إِنَّا نُشْهِدُكَ أَنَّا نَدِينُ بِمَا دَانَ بِهِ مُحَمَّدٌ وَ آلُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ وَ قَوْلُنَا مَا قَالُوا وَ دِينُنَا مَا دَانُوا بِهِ مَا قَالُوا بِهِ قُلْنَا وَ مَا دَانُوا بِهِ دِنَّا وَ مَا أَنْكَرُوا أَنْكَرْنَا وَ مَنْ وَالَوْا وَالَيْنَا وَ مَنْ عَادَوْا عَادَيْنَا وَ مَنْ لَعَنُوا لَعَنَّا وَ مَنْ تَبَرَّءُوا مِنْهُ تَبَرَّأْنَا مِنْهُ وَ مَنْ تَرَحَّمُوا عَلَيْهِ تَرَحَّمْنَا عَلَيْهِ آمَنَّا وَ سَلَّمْنَا وَ رَضِينَا وَ اتَّبَعْنَا مَوَالِيَنَا صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ اللَّهُمَّ فَتَمِّمْ لَنَا ذَلِكَ وَ لا تَسْلُبْنَاهُ وَ اجْعَلْهُ مُسْتَقِرّا ثَابِتا عِنْدَنَا وَ لا تَجْعَلْهُ مُسْتَعَارا وَ أَحْيِنَا مَا أَحْيَيْتَنَا عَلَيْهِ وَ أَمِتْنَا إِذَا أَمَتَّنَا عَلَيْهِ آلُ مُحَمَّدٍ أَئِمَّتُنَا فَبِهِمْ نَأْتَمُّ وَ إِيَّاهُمْ نُوَالِي وَ عَدُوَّهُمْ عَدُوَّ اللَّهِ نُعَادِي فَاجْعَلْنَا مَعَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ فَإِنَّا بِذَلِكَ رَاضُونَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ پس باز به سجده رود و صد مرتبه الْحَمْدُ لِلَّهِ و صد مرتبه شُكْرا لِلَّهِ بگويد و روايت شده كه هر كه اين عمل را بجا آورد ثواب كسى داشته باشد كه در روز عيد غدير نزد حضرت رسول خدا صلى الله عليه و آله حاضر شده باشد و با آن حضرت بيعت كرده باشد بر ولايت الخبر) و بهتر آنكه اين نماز را نزديك به زوال گزارد كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله در آن ساعت امير المؤمنين عليه السلام را در غدير خم به امامت و خلافت براى مردم نصب فرمود و در ركعت اول قدر و در دوم توحيد بخواند
ششم غسل كند
و دو ركعت نماز كند پيش از زوال به نيم ساعت در هر ركعت حمد يك مرتبه و قل هو الله أحد ده مرتبه و آية الكرسي ده مرتبه و إنا أنزلناه ده مرتبه بخواند كه مقابل صد هزار حج و صد هزار عمره و باعث برآوردن خداوند كريم است حوائج دنيا و آخرت او را به آسانى و عافيت و مخفى نماند كه در اقبال در ذكر اين نماز سوره قدر مقدم بر آية الكرسي ذكر شده و علامه مجلسى در زاد المعاد متابعت اقبال نموده و قدر را مقدم داشته چنانكه احقر نيز در كتب ديگر چنين كرده ‏ام لكن فعلا آنچه تتبع كردم آية الكرسي را مقدم بر قدر بيشتر ديدم و احتمال آنكه در اقبال سهوى شده از قلم مبارك سيد يا ناسخين در اين نماز هم در عدد حمد و هم در مقدم داشتن قدر بر آية الكرسي و يا آنكه اين عمل مستقلى باشد غير از آن نماز خيلى بعيد است و الله تعالى العالم و بهتر آنكه بعد از اين نماز اين دعا را بخواند رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيا الدعاء بطوله
هفتم بخواند دعاى ندبه را
هشتم بخواند اين دعا را كه سيد بن طاوس از شيخ مفيد نقل كرده: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ نَبِيِّكَ‏ وَ عَلِيٍّ وَلِيِّكَ وَ الشَّأْنِ وَ الْقَدْرِ الَّذِي خَصَصْتَهُمَا بِهِ دُونَ خَلْقِكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ عَلِيٍّ وَ أَنْ تَبْدَأَ بِهِمَا فِي كُلِّ خَيْرٍ عَاجِلٍ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ الْأَئِمَّةِ الْقَادَةِ وَ الدُّعَاةِ السَّادَةِ وَ النُّجُومِ الزَّاهِرَةِ وَ الْأَعْلامِ الْبَاهِرَةِ وَ سَاسَةِ الْعِبَادِ وَ أَرْكَانِ الْبِلادِ وَ النَّاقَةِ الْمُرْسَلَةِ وَ السَّفِينَةِ النَّاجِيَةِ الْجَارِيَةِ فِي اللُّجَجِ الْغَامِرَةِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ خُزَّانِ عِلْمِكَ وَ أَرْكَانِ تَوْحِيدِكَ وَ دَعَائِمِ دِينِكَ وَ مَعَادِنِ كَرَامَتِكَ وَ صِفْوَتِكَ مِنْ بَرِيَّتِكَ وَ خِيَرَتِكَ مِنْ خَلْقِكَ الْأَتْقِيَاءِ الْأَنْقِيَاءِ النُّجَبَاءِ الْأَبْرَارِ وَ الْبَابِ الْمُبْتَلَى بِهِ النَّاسُ مَنْ أَتَاهُ نَجَا وَ مَنْ أَبَاهُ هَوَى اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ أَهْلِ الذِّكْرِ الَّذِينَ أَمَرْتَ بِمَسْأَلَتِهِمْ وَ ذَوِي الْقُرْبَى الَّذِينَ أَمَرْتَ بِمَوَدَّتِهِمْ وَ فَرَضْتَ حَقَّهُمْ وَ جَعَلْتَ الْجَنَّةَ مَعَادَ مَنِ اقْتَصَّ آثَارَهُمْ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا أَمَرُوا بِطَاعَتِكَ وَ نَهَوْا عَنْ مَعْصِيَتِكَ وَ دَلُّوا عِبَادَكَ عَلَى وَحْدَانِيَّتِكَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ نَبِيِّكَ وَ نَجِيبِكَ وَ صِفْوَتِكَ وَ أَمِينِكَ وَ رَسُولِكَ إِلَى خَلْقِكَ وَ بِحَقِّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ يَعْسُوبِ الدِّينِ وَ قَائِدِ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ الْوَصِيِّ الْوَفِيِّ وَ الصِّدِّيقِ الْأَكْبَرِ وَ الْفَارُوقِ بَيْنَ الْحَقِّ وَ الْبَاطِلِ وَ الشَّاهِدِ لَكَ وَ الدَّالِّ عَلَيْكَ وَ الصَّادِعِ بِأَمْرِكَ وَ الْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِكَ لَمْ تَأْخُذْهُ فِيكَ لَوْمَةُ لائِمٍ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَنِي فِي هَذَا الْيَوْمِ الَّذِي عَقَدْتَ فِيهِ لِوَلِيِّكَ الْعَهْدَ فِي أَعْنَاقِ خَلْقِكَ وَ أَكْمَلْتَ لَهُمُ الدِّينَ مِنَ الْعَارِفِينَ بِحُرْمَتِهِ وَ الْمُقِرِّينَ بِفَضْلِهِ مِنْ عُتَقَائِكَ وَ طُلَقَائِكَ مِنَ النَّارِ وَ لا تُشْمِتْ بِي حَاسِدِي النِّعَمِ اللَّهُمَّ فَكَمَا جَعَلْتَهُ عِيدَكَ الْأَكْبَرَ وَ سَمَّيْتَهُ فِي السَّمَاءِ يَوْمَ الْعَهْدِ الْمَعْهُودِ وَ فِي الْأَرْضِ يَوْمَ الْمِيثَاقِ الْمَأْخُوذِ وَ الْجَمْعِ الْمَسْئُولِ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَقْرِرْ بِهِ عُيُونَنَا وَ اجْمَعْ بِهِ شَمْلَنَا وَ لا تُضِلَّنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَ اجْعَلْنَا لِأَنْعُمِكَ مِنَ الشَّاكِرِينَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي عَرَّفَنَا فَضْلَ هَذَا الْيَوْمِ وَ بَصَّرَنَا حُرْمَتَهُ وَ كَرَّمَنَا بِهِ وَ شَرَّفَنَا بِمَعْرِفَتِهِ وَ هَدَانَا بِنُورِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْكُمَا وَ عَلَى عِتْرَتِكُمَا وَ عَلَى مُحِبِّيكُمَا مِنِّي أَفْضَلُ السَّلامُ مَا بَقِيَ اللَّيْلُ وَ النَّهَارُ وَ بِكُمَا أَتَوَجَّهُ إِلَى اللَّهِ رَبِّي وَ رَبِّكُمَا فِي نَجَاحِ طَلِبَتِي وَ قَضَاءِ حَوَائِجِي وَ تَيْسِيرِ أُمُورِي اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَلْعَنَ مَنْ جَحَدَ حَقَّ هَذَا الْيَوْمِ وَ أَنْكَرَ حُرْمَتَهُ فَصَدَّ عَنْ سَبِيلِكَ لِإِطْفَاءِ نُورِكَ فَأَبَى اللَّهُ إِلا أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ اللَّهُمَّ فَرِّجْ عَنْ أَهْلِ بَيْتِ مُحَمَّدٍ نَبِيِّكَ وَ اكْشِفْ عَنْهُمْ وَ بِهِمْ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ الْكُرُبَاتِ اللَّهُمَّ امْلَأِ الْأَرْضَ بِهِمْ عَدْلا كَمَا مُلِئَتْ ظُلْما وَ جَوْرا وَ أَنْجِزْ لَهُمْ مَا وَعَدْتَهُمْ إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ و اگر بتواند بخواند دعاهاى مبسوطه را كه سيد در اقبال روايت كرده
نهم آنكه چون مؤمنى را ملاقات كند اين تهنيت را بگويد الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَنَا مِنَ الْمُتَمَسِّكِينَ بِوِلايَةِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْأَئِمَّةِ عَلَيْهِمُ السَّلامُ‏
و نيز بخواند الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَكْرَمَنَا بِهَذَا الْيَوْمِ وَ جَعَلَنَا مِنَ الْمُوفِينَ بِعَهْدِهِ إِلَيْنَا وَ مِيثَاقِهِ الَّذِي وَاثَقَنَا بِهِ مِنْ وِلايَةِ وُلاةِ أَمْرِهِ وَ الْقُوَّامِ بِقِسْطِهِ وَ لَمْ يَجْعَلْنَا مِنَ الْجَاحِدِينَ وَ الْمُكَذِّبِينَ بِيَوْمِ الدِّينِ
دهم آنكه صد مرتبه بگويد الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ كَمَالَ دِينِهِ‏ وَ تَمَامَ نِعْمَتِهِ بِوِلايَةِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلامُ

و بدان كه در اين روز شريف از براى پوشيدن جامه ‏هاى نيكو و زينت كردن و بوى خوش استعمال نمودن و شادى كردن و شاد نمودن شيعيان امير المؤمنين عليه السلام و عفو از تقصيرات ايشان و برآوردن حاجات ايشان و صله ارحام و توسعه بر عيال و اطعام مؤمنان و افطار دادن روزه داران و مصافحه با مؤمنين و رفتن به زيارت ايشان و تبسم كردن بر رويشان و هدايا فرستادن بر ايشان و شكر الهى بجا آوردن به جهت نعمت بزرگ ولايت و بسيار فرستادن صلوات و اكثار در عبادات و طاعات از براى هر يك فضيلتى عظيم است و يك درهم كه كسى در اين روز به برادر مؤمن خود بدهد برابر است با صد هزار درهم در غير اين روز و طعام دادن به مؤمنى در اين روز مثل طعام دادن به جميع پيغمبران و صديقان است و در خطبه حضرت امير المؤمنين عليه السلام است در روز غدير كه هر كه افطار دهد مؤمن روزه ‏دار را در شب وقت افطارش مثل آن است كه ده فئام را افطار داده باشد شخصى برخاست عرض كرد يا امير المؤمنين فئام چيست فرمود صد هزار پيغمبر و صديق و شهيد پس چگونه خواهد بود در كثرت فضيلت حال كسى كه جمعى از مؤمنين و مؤمنات را كفالت كند پس من ضامن او هستم بر خداوند تعالى امان او را از كفر و فقر إلخ) و بالجمله فضيلت اين روز شريف زياده از آن است كه ذكر شود و اين روز روز قبولى اعمال شيعيان و روز برطرف شدن غمهاى ايشان است و اين روزى است كه حضرت موسى عليه السلام بر ساحران غلبه كرده و خداوند آتش را بر ابراهيم خليل عليه السلام سرد و سلامت كرده و حضرت موسى عليه السلام يوشع بن نون را وصى خود گردانيده و حضرت عيسى عليه السلام شمعون الصفا را وصى خود قرار داده و حضرت سليمان عليه السلام رعيت خود را بر استخلاف آصف بن برخيا اشهاد كرده و جناب رسول خدا صلى الله عليه و آله ما بين اصحاب خود برادرى افكنده و لهذا شايسته است در اين روز عقد اخوت با اخوان مؤمنين و كيفيت آن به نحوى كه شيخ ما در مستدرك وسائل از كتاب زاد الفردوس نقل فرموده چنين است كه: بگذارد دست راست خود را بر دست راست برادر مؤمن خود و بگويد وَاخَيْتُكَ فِي اللَّهِ وَ صَافَيْتُكَ فِي اللَّهِ وَ صَافَحْتُكَ فِي اللَّهِ وَ عَاهَدْتُ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ وَ كُتُبَهُ وَ رُسُلَهُ وَ أَنْبِيَاءَهُ وَ الْأَئِمَّةَ الْمَعْصُومِينَ عَلَيْهِمُ السَّلامُ عَلَى أَنِّي إِنْ كُنْتُ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ الشَّفَاعَةِ وَ أُذِنَ لِي بِأَنْ أَدْخُلَ الْجَنَّةَ لا أَدْخُلُهَا إِلا وَ أَنْتَ مَعِي آنگاه برادر مؤمن بگويد قَبِلْتُ پس بگويد أَسْقَطْتُ عَنْكَ جَمِيعَ حُقُوقِ الْأُخُوَّةِ مَا خَلا الشَّفَاعَةَ وَ الدُّعَاءَ وَ الزِّيَارَةَ و محدث فيض نيز در خلاصه الاذكار صيغه اخوت را قريب به همين نحو ذكر نموده آنگاه فرموده پس قبول نمايد طرف مقابل از براى خود يا موكل خود به لفظى كه دلالت بر قبول نمايد پس ساقط كنند از همديگر جميع حقوق اخوت را ما سوى دعا و زيارت.